Utilizing The Nile: A Matter of Life and Death for Ethiopia

Sanyii Belayineh Hunde

There have been different narratives regarding the management and utilization of the world`s longest river-the Nile. These stories mainly are reflected in different forms and styles. But their messages have been the same. One of the narratives is based on obsolete, partial and unfair self declared water `right` propagated by the most downstream state-Egypt. According to Egyptian policy makers, they have “a historical right to the Nile which is declared under the 1929 exchange of notes with Britain and the 1959 agreement with Sudan.” But, Egypt`s such self-declared `historic right` is a historic wrong which Egypt is not yet trying to undone and solve. Based on such a historic wrong, Egypt has claimed that it has a fixed amount of water i.e. 55.5 Billion Cubic meters of the Nile waters.

Based on the aforementioned wrongly self-declared claim, it is common for Egyptians saying that, that fixed amount of water is a matter of life and death for Egypt. In a futile attempt to justify this claim, Egyptian pundits and politicians state that ‘their population is rising therefore they need more water than the 55.5 BCM, they have no any other water source except the Nile, other riparian states in the Nile Basin has other water sources such as rain and other rivers etc…’ This unconvincing and baseless justification is more or less very strong when it comes to Ethiopia which is the source of more than 86 percent of the waters of the Nile.

For Egyptian policy makers, as they have heard saying it repeatedly, “while the Nile is a development issue for Ethiopia, it is a matter of life and death for Egypt.” As stated this narrative is not new. It is one of Egypt`s attempts to thunderously tell its version of the `Nile is a matter of life and death for Egypt` and undermining Ethiopia`s and other upstream states` claim on the management and utilization of the Nile waters a mere development issue. But the truth is the contrary.

The Nile: A Matter of Life and Death for Ethiopia too!!!

As stated earlier Egypt`s attempt of narrating the Nile as a matter of life and death for Egypt is a mere attempt to undermine Ethiopia`s just claim. In fact, Ethiopia`s humble and smooth use of language might helped the Egyptian narrators as Ethiopia has been saying “its aim of building dams on the Nile is to alleviate poverty and achieve development to millions of poverty stricken Ethiopians.” However, the Nile is a matter of life and death for Ethiopia as it is to Egypt. In fact, Ethiopia needs the waters of the Nile not simply to achieve developmental objectives but to answer a question of survival. The Numbers do indeed speaks louder than anything else why developing the Nile waters has an indispensable and irreplaceable role in Ethiopia`s political, economic, as well as socio-cultural life.

As clearly stated, in Ethiopia`s “Foreign Affairs and National Security Policy and Strategy” document, achieving “rapid development is not merely important in raising the standard of living of the people, but also a guarantee of national survival.” Therefore, if Ethiopia is to continue to survive as a country, in this globalized and fast growing Darwinian world, it must able to achieve rapid socio-economic development that benefits the Ethiopian people. The document further stressed that, “assuring accelerated development and raising the living standard of [the]… people of [Ethiopia] is critical in preventing [Ethiopia]… from disaster and dismemberment.” But the question is, how can Ethiopia achieve the intended developmental goal which has a direct link with its survival? How can Ethiopia able to survive as a country by dismantling its number one enemy-poverty which has been a threat to its national security?

The answers to that question basically rely on whether Ethiopia is able to turn its natural resources into an asset apart from ‘establishing a democratic order in a multi-ethnic Ethiopia’ as the document clearly states it. Therefore, the key to Ethiopia`s development and alleviation of poverty is at the mercy of developing the available water resource of the country. The total annual volume of Ethiopia`s surface water is estimated 122 billion cubic meters of which more than 96 percent flows to the neighboring countries mainly to Sudan and Egypt, Somalia and Kenya. Out of the major river basins of the country, the Nile in Ethiopia covers 70% of the country`s total surface water. This makes the Nile life for Ethiopia. The detail arithmetic of the mentioned figure makes the Nile the issue of life and death for Ethiopia. Here is why.

One of the mysteries of the Nile river in Ethiopia is the total area that it covers. The Nile Basin in Ethiopia accounts 32 percent of the total area of Ethiopia. It traverses two-third or six of the nine regional states under the current federal arrangement-namely Tigray, Amhara, Oromia, Benshangul-Gumuz, Gambela and Southern, Nations, Nationalities and Peoples Regional State. One can, therefore, imagine how many people lives directly in the Basin in particular and in the mentioned regional states in general. According to statistics from the State of the Nile Basin Report of 2012 prepared by the Nile Basin Initiative (NBI), 40 percent of 86.5 million population (almost 39.5 million) lives directly in the Basin. There is a higher figure, however, in 2014 as reported by the world Population Review, which is estimated at 96.5 million which makes Ethiopia the second populous country in Africa next to Nigeria. Out of this, more than 67 million population lives in the six regional states mentioned above. One has to also take in to consideration that the total population of Ethiopia will grow to more than 187 million by 2050 double from where it is now. This rapidly growing population, therefore, needs water to survive.

Energy is fundamental to achieve socio-economic transformation in any country. Without Energy it is impossible to achieve development and alleviate millions of population from poverty. Energy is the backbone of development. Despite such truth and its rich potential, Ethiopia is one of the energy hungry countries of the world as access to modern energy sources is very limited. The country`s major energy source is biomass fuels which aggravates the deterioration of the natural environment because trees are cut down to meet energy needs especially in the rural areas. In Ethiopia more than 65 million people have access to electricity. And electrification rate in the country is very low which is about 74 percent in urban areas and 24 percent in the rural areas-where nearly 84 percent of the total population lives. This is the lowest even in Sub-Saharan standard. If we compare this with Egypt it is astonishing. Electrification rate in Egypt, for instance, is 100 percent in urban areas and 99.6 percent in rural areas. This shows the gap in energy access between the two countries. Besides, the demand for energy in Ethiopia is growing by 32 percent which is a high rate as compared to the 25 percent demand growth for the last 5 years. Despite government attempts to solve, energy shortages, power outages and power rationing are not exceptions in Ethiopia. The energy shortage in the country in one way or another has a huge negative impact on the country`s fastest growing economy. Ethiopia to sustain its economic growth and development, energy security is a matter of necessity. Therefore, Ethiopia has to find some way or mechanism to tackle the energy poverty that it faced. The Nile has the answer!!

The Nile Basin in Ethiopia is the power house of the country. Ethiopia is blessed with hydropower potential-thanks to its geography. Research findings estimate that the country has a potential to generate 45000 megawatts of hydroelectric power which makes Ethiopia the second potentially rich country next to the Democratic Republic of Congo which has a potential of generating almost 100,000 megawatts. Despite this huge potential Ethiopia has produced not more than 2100 megawatts which clearly shows the country`s hydropower potential is underutilized. In fact, this will change when Ethiopia accomplishes its mega hydropower projects in Gibe III and the Grand Ethiopian Renaissance Dam (GERD) and other forthcoming projects. Out of the aforementioned 45000 megawatts of hydropower potential two-third or almost 30000 megawatt is in the Nile. Ethiopia, to solve its energy hunger, therefore, has to develop the Nile. Besides, it is worth noting that the energy that Ethiopia will produce will be its petroleum oil and source of foreign currency. This will benefit not only Ethiopia but also the electric buying neighboring countries who will have access to affordable, reliable and sustainable energy. The Nile is energy, the Nile is life!!

Due to climate change rainfall patterns at the global level is becoming unpredictable at the global level. Ethiopia is  country which suffered from a long history of rainfed agriculture. Ethiopia`s reliance on rain for its agriculture cost the country millions of lives due to drought and shortage of water. Ethiopians in the 1970s and 1980s were survived by the mercy of the food aid from the developed world. The 1973 news coverage and broadcast of the Hidden Famine by Jonathan Dimbleby, the mid 1980s Live Aid concerts and the released charity song “We are the World” and “Do They Know It’s Christmas?” are eternal testimonies to that tragic history.  It is, therefore, difficult to continue to survive as a people and a country while stretching hands to the erratic rain in a situation where the country is exhibiting rapid population growth. Hence, switching to irrigation is not a luxury for Ethiopia rather a necessity triggered by a need to survive.

Despite there are various figures about the irrigation potential of Ethiopia, many agrees that the country has 3.7 million hectares of irrigable land. Here again, the Ethiopian Nile comes to the equation. Of the mentioned figure nearly 2.3 million hectares of land or 62 percent of the total irrigable land is in the Nile Basin. To put it more clearly, the three sub-basins of the Ethiopian Nile namely Abbay/Blue Nile, Baro-Akobo and Tekezze sub-basins have 1,001,000, 985,000 and 317,000 hectares of irrigable land. Is not the Nile Ethiopia`s bread basket? Is not the Nile a matter of life and death for Ethiopia?


To sum, according to research findings Ethiopia so far has able to utilize nearly 5 percent of its total surface water. When it comes to the Nile it is a meager. Ethiopia utilizes less than 1 percent. The numbers shown above are calls for Ethiopia that Ethiopia must utilize its water resources. This writer remembers a speech by Ethiopian famous engineer Tadesse Gaileselassie in 2007 when he remarked that, “It would have been a great importance that the students` movement of the 1960s in the Haileselassie I University sloganeered Water to the Farmer in line with the famous Land to the Tiller slogan of the day.” It is true that, the recent initiatives taken by Ethiopia are signaling that Ethiopia has firmly, truly and passionately take utilizing the country`s water has no other alternative.

What is interesting, as well, is Ethiopia`s firm stand that when it is utilizing its water resources, it is not with a blind eye of let me and me alone use the water. It is the country`s unchanged policy and principle that, utilizing the waters of the Nile or any other transboundary water in its territory is based on fairness and equity. Egypt or any other downstream country has to thank Ethiopia for this as there are countries in other transboundary watercourses with little concern for other users downstream. Irrespective of the bad memories due to the injustice done by Egypt against Ethiopia, the later still has open arms to utilize the Nile waters equitably and reasonably.

Therefore, it should be underlined that, the Egyptian narrative that the Nile is a mere developmental issue for Ethiopia and a matter of life and death for Egypt is far from the truth in Ethiopia. The Nile is a matter of life for Ethiopia as it is to Egypt despite little degree difference. And of course, it is worth noting here that Egypt is one of the water rich countries in the world taking its huge and exploitable ground water. In any case, trust and confidence and strong belief in mutual benefit and win-win gains is the solution.

At: http://www.eipsa1.com/cms/node/47


Open Letter to Egypt: A Response to The Spokesman of Egypt`s Ministry of Foreign Affairs Regarding GERDP from An Ethiopian Perspective

Open Letter:
To the People of Egypt,
To the Ministry of Foreign Affairs of the Arab Republic of Egypt
By: Zerihun Abebe Yigzaw
The Spokesman Office of the Ministry of Foreign Affairs of Egypt released what it calls “Egypt’s Perspective towards the Ethiopian Grand Renaissance Dam Project (GERDP)” on 17 March 2014 in the Country`s Ministry`s website and also reported by one of Egypt`s newspapers Daily News Egypt under the heading “Foreign ministry announces official stance on GERD.” Despite nothing new is said in the statement of the Ministry`s statement there are issues included to deceive and confuse its reader mainly the people of Egypt and the international community. This open letter is prepared to unpack the confusions created by that statement-if any, and also to make issues clear regarding the GERDP of Ethiopia and what follows after the International Panel of Experts (IPoE) on GERDP submitted its final report to the governments of Ethiopia, Sudan and Egypt. In line with this, this open letter attempts to clarify issues in relation to two documents mentioned by the statement-namely: the 1902 Border Treaty between Ethiopia and Britain and the 1993 Agreement on Framework Cooperation between the Transitional Government of Ethiopia (TGE) and the Arab Republic of Egypt.
GERD: The Luckiest Dam
The Grand Ethiopian Renaissance Dam (GERD) Project is the most luckiest dam on earth-I claim. It is a dam where its studies goes back to the 1950s and 1960s where the eventual site was identified and feasibility studies were conducted. The dam site was identified in 1964 following the five year studies by the United States Bureau of Reclamation (USBR) which identifies four mega dam sites namely-Karadobi, Mabil, Mendaia and Border. The GERDP is now under construction on a site which was formerly named as Border dam which is 21 kilometers away from Ethio-Sudanese Border. As I mentioned the USBR which studied the hydrology of the dam further developed preliminary designs of the dams for irrigation and hydropower which includes a total of 32 projects. Letter on the dam site was subject to the study of the Ministry of Water of the Federal Democratic Republic of Ethiopia which undertook Abbay River Basin Integrated Development Master Plan Project where the final report was published in August 1997.
Moreover, as the Egyptian Spokesman stated the Dam was also identified as one of the projects for the regional power trade for Easter Nile Basin countries that includes Egypt, Ethiopia and the Sudan. Through the years though the NBI was not moving as expected regarding the implementation of the identified projects including Mendaia another hydropower dam which is in the pipeline to be constructed sooner. Despite the Nile Basin Initiative-NBI was not moving Ethiopia as a sovereign and independent state was undertaking its own revisions and studies on the dam sites identified to increase their efficiency and productivity. Out of such studies and revisions the biggest dam site is born where the now the GERD is under construction. This is one reason by which the GERD is the luckiest dam. In fact, GERD is also luckiest because the designer of the final dam design was prepared in Studio Pietrangeli which prepared some 200 dam designs all over the world. Thus, the design change to the height and length of the dam is a result of continuous scientific studies aimed at making the dam efficient and productive to meet the energy needs of the country which is growing at 32% which would only be meet if projects such as the GERD are constructed.
Regarding Implementing the IPoE Recommendations
The Nile Basin had been unfortunate as there was no any basin wide agreement that binds all the riparian states in the management and utilization of its waters. The only multilateral treaty introduced to the basin as a result of more than 10 years of negotiations is the Agreement on the River Basin Cooperative Framework (CFA) which was signed on 14 May 2010. So far six upstream states have signed and two gave ratified it as the rest of the sates are in the process of ratification. While South Sudan is in the process of accession where the process is in its Ministry of Justice, D R Congo is for the CFA despite not signed. Downstream states Egypt and Sudan despite they were part of the negotiations have opposed the CFA. Hence it can be concluded that there is no agreement between upstream and downstream states regarding the utilization of the Nile waters nor a customary rule that governs the actions of the riparian states.
It is in this situation that Ethiopia-where it is not obliged-indeed do invite Egypt and the Sudan to establish together with Ethiopia, an international panel of experts (IPoE) to assess the impacts of GERD to downstream states-if any and to the benefits. The IPoE was composed of six experts from the three Easter Nile riparians-Egypt, Ethiopia and Sudan each represented by two experts and four international experts from Germany, Republic of South Africa, Britain and FranceEthiopia provided the IPoE 110 maps and design documents and 43 research documents a total of 153 research and design documents. The IPoE has selected what it considers as basic and most important and deliver its final report to the governments of Ethiopia, Egypt and the Sudan at the end of March 2013 after a total of 49 meetings in six rounds. Apart from the main IPoE experts another geotechnical panel of experts was established and assessed documents and conducted field visits on the site regarding the geotechnical issues of GERD.
According to the final report document of the IPoE, the GERD will have benefits to downstream states in many ways. In line with this the IPoE declared that the dam will not cause significant harm to the two downstream states-Egypt and the Sudan. Apart from this, though, two sets of recommendations were made by the IPoE. The first sets of recommendations were for Ethiopia which in fact the country has been undertaking as GERDP is awarded based on Engineering Procurement Contract (EPC) which is based on state of the art technology and which requires updating of technology and revisions if necessary. The second sets of recommendations were made for the three Eastern Nile Countries to undertake together the study of eastern Nile Basin hydropower model study and Transboundary Environmental and Socio Economic Impact Assessment study to boost confidence and enhance trust.
Nevertheless, the discussions for the implementation of the recommendations made were not successful mainly due to the uncooperative appearance and rigidity of Egypt. In the three rounds of talks held in Khartoum on the first weeks of November, December and January were fated to fail due to Egypt`s unnecessary proposal of establishing another parallel international panel of experts which Ethiopia and Sudan opposed claiming that there is no necessity to establish the panel as the tripartite committee to be established by 12 experts from the three countries each contributing four experts equally would be enough of undertaking the activities that Egypt needed to be undertaken by the new international panel of experts that it wished to establish. Besides this Egypt especially at the third round of the talk on January tabled an agenda which is out of the scope of the IPoE recommendations disguise under the title Confidence Building Measures. Those so-called confidence building measures are cooked to undermine the CFA. If Egypt needs any confidence building measures it should look back to the delaying of ratifying the CFA, the activities of the Nile basin states in the NBI and as well the establishment of the IPoE on the GERD where Ethiopia initiated with the aim of boosting confidence and developing trust in a basin where there is no a binding agreement between Egypt and Ethiopia which forces Ethiopia to do so. Thus the accusation against Ethiopia by the Ministry of Foreign affairs of Egypt is baseless and in fact an attempt of blaming others for its own faults-which is a dead strategy in the Nile Basin.
Ethiopia has undertaken environmental and hydrological impact assessment using secondary data. Here it should be noted that the IPoE recommended the conduct of such studies to better understand the impacts by involving the three countries for their benefit and to enhance confidence. But again the process is undermined by Egypt`s insistence and rigidity by tabling unnecessary issues in discussions which were meant to implement the recommendations of the IPoE as discussed above.
Regarding the International Law Principles
As stated above upstream and downstream states of the Nile have no common and binding agreement which regulates their activities in managing and utilizing the Nile waters. But Egypt is accusing Ethiopia of violating different principles of international law. The following are some of the principles that the Spokesman on of Egypt`s Ministry of Foreign Affairs raised which in my view requires responses. By doing so I will show why Ethiopia did not violate any international law principle regarding the GERDP.
The Obligation to Prevent [Significant] Harm:- According to international law the obligation not to cause significant harm is one principle in the management and utilization of transboundary watercourses. Here it should be noted that the statement of the Egyptian Ministry dare to omit the basic concept in this principle ‘Significant’ which is included here. Nonetheless, the Obligation not to cause significant harm should be seen in line with the most relevant and a basic principle of customary international law-equitable and reasonable utilization. The 1997 Un Convention on the Law of the Non-Navigational Use of International Water course under article 7 (2) declares that the no significant harm principle should be seen in due regard to Article 5 which is about equitable and reasonable utilization and article 6 which discuss the different factors to be used in determining what constitutes equitable and reasonable utilization. In the same token Article 5 of the CFA declares that the obligation not to cause significant harm should be seen in due regard to Article 4 which declares about equitable and reasonable utilization. Ethiopia is undertaking the construction of GERD in line with the basic principle of equitable and reasonable utilization which gives every riparian state a right to utilize a watercourse in its territory without causing significant harm to other users. Be that as it may, it is astonishing to see the Spokesman statement deliberately omit the conclusion of the IPoE on the GREDO which declares the GERD will not create significant harm to downstream states.
The Duty to Cooperate:- The Spokesman statement also stated that Ethiopia is constructing the GERDP in violation of the obligation to cooperate. But the truth is the other way. The violator is the accuser-Egypt which is against any form of cooperation based on equitable and reasonable utilization Who is leaving the forum of cooperation on the Nile? Is not it Egypt which freezes its activities in the NBI in general and in Eastern Nile Subsidiary Action Program (ENSAP)? Is not it Egypt which hinders discussions on the implementation of the IPoE recommendations in the three round of talks and declare not to cooperate and discuss with Ethiopia [and Sudan] unless the rigidly tabled conditions of Egypt accepted by the two countries mainly Ethiopia?
The obligation of prior notification and exchange of information:- There are some issues to be discussed here. Firstly, Ethiopia would be obliged to notify Egypt on its planned projects had there been any legal obligation on the former to do so but there is no one. Secondly, Egypt would be notified had it been a member of the NBI and party to the CFA where planned measures issues are clearly discussed in the provisions of the agreement under articles 7, 8 and 9. Thirdly, Egypt is asking Ethiopia to do what the former did not do while undertaking mega hydraulic projects that has effects to the later and other co-basin states in the upstream. Ethiopia was never notified and consulted when Egypt undertakes the construction of the High Aswan Dam and the ongoing construction of the catastrophic Toshka project in the Western Dessert of Egypt and the Al Salam Canal. It is worth noting here that the Nile is diverted out of its natural course by Egypt to the western dessert and to Sinai. In fact the diversion to Sinai through the Al Salam canal under the Suez Canal is an Inter-continental Water transfer which takes the Nile waters from Africa to Asia. So, is Egypt`s question a legitimate one both legally and morally? Egypt would appreciate and thank Ethiopia for establishing the tripartite committee which culminated with the establishment of the IPoE on GERDP that even involves two Egyptian experts.
Regarding the 1902 Boundary Treaty Between Ethiopia and Britain
It is surprising to read that Egypt argue that the GERDP is in violation with this boundary treaty between Ethiopia and Britain regarding the border between Sudan and Ethiopia. Despite, the 1902 Treaty was a boundary treaty, under Article III it discussed matters pertaining to the Nile waters in Ethiopia. A lot has been said and debated regarding state succession to the treaty-particularly about Article III and the meaning of the most important phrase in this article-‘not to arrest.’ I will argue in brief why the 1902 Boundary treaty has nothing to do with the GERDP and the following are the most important notes that the Egyptian policy makers should take note out of. Firstly, Egypt is not eligible to be a successor of the treaty as they were never involved in it in any form. When the treaty was signed Egypt was under the yoke of British`s colonial rule and that does not mean that Egypt is successor to the ex-colonial power in the Sudan-which is a free and independent sovereign state. Secondly, the treaty is a boundary treaty not a water treaty. Water treaties are not like boundary treaties to be transferred to successor states.
Thirdly, it should be clear that the Amhraic and the English versions have different meanings regarding the scope that the treaty is applicable to and even the content. While the Amharic version states that Ethiopia has agreed to the government of Britain, the English version declares Ethiopia agreed to the government of Britain and the Government of Sudan-which never existed at the time. Fourthly, the meaning of “not to arrest the flows” of the mentioned waters of “Lake Tana, the Blue Nile or the Sobat [Baro]”does not mean that Ethiopia should not take any activity to utilize its waters on the mentioned water courses. To be clearer, Article III of the 1902 agreement has no any clause to oblige Ethiopia not to construct any hydraulic infrastructure that would enable her to utilize its water resources. In fact, Emperor Menilek II at the time had sent a letter to the government of Britain in London that Article III of the 1902 agreement should not be understood that Ethiopia will not utilize any water from the Nile now or in the future. I mentioned the above four basic issues not to mention fundamental change of circumstances in the region as colonialism is ended in the region and there is no any power called Britain in Sudan which would claim Ethiopia to be abide by the provision and in fact, Ethiopia would also raise the issue of unequal treaties as well as the way the treaty was written in a mood that creates one sided obligation to Ethiopia only. Moreover, there is this principle called principle of sovereignty of a state over its natural resources which can also be seen as part of the principle of self-determination in international law and achieved a status of customary international law of a jus cogens nature. Ethiopia time and again has declared that it is utilizing the Nile waters to alleviate poverty and not to choke the Nile waters to harm Egypt. And as clearly stated in the Amharic version of Article III, the GERD is not being built to totally arrest the flow of the Nile waters. Ethiopia is building the dam to utilize the Nile waters which originates in its territory in equitable and reasonable manner.
Regarding the 1993 Agreement on the Framework for Cooperation between Ethiopia and Egypt
The 1993 “agreement on the framework for cooperation between Egypt and Ethiopia” signed between President Meles Zenawi as president of the TGE and President Hosni Mubarak of Egypt was not an agreement or treaty in the true meanings of the terms. Nor it was signed with the intention of scaling up in to a treaty. It was a document more or less signed as a Memorandum of Understanding (MoU) as a framework for future cooperation between Egypt and Ethiopia. At the center of the MoU was the principle that refrained states from creating appreciable harm to a co-basin state while utilizing a watercourse that is share between the states concerned-here the Nile.
Unfortunately the ink was rarely dry when Egypt stood against it by undertaking a project activity that would create appreciable harm to all upstream states on the Nile. In international water law, the understanding is that downstream states would also create significant harm to upstream states despite not physically tangible. In this regard undertaking massive hydraulic projects without involving upstream states is considered as harm to upstream states as the intention of downstream states is to create facts on the ground which would preclude upstream states from utilizing the water resources in the future. Hence the 1997 Egypt`s commencement of constructing the Toshka and Al Salam as the New Valely Projects are part of such commotion. Besides this Ethiopia has no any reason to be bind by the mentioned MoU for two main reasons. Firstly as it was not mean any agreement or treaty in the true sense of the term it has not been ratified in the parliament nor initiated for such a process. Secondly, there is a basin wide agreement that Egypt itself took part in the negotiation for more than 10 years which later signed as the CFA. Egypt has signed on every provision that it agreed on in the CFA except Article 14(b) during the years of negotiations for the CFA.
Besides as stated above the no appreciable harm principle can only be seen in due regard to the principle of equitable and reasonable utilization. The idea is that, a state would create significant/appreciable harm to another state if water is not utilized equitably and reasonably. Contemporary international law has given precedence to the principle of equitable and reasonable utilization which is a customary law in international relations.
Regarding Water Security
The final word of the document from the MFA of Egypt is the issue of water security which is linked with national security. In the last paragraph of the statement of the Spokesman it is written that “It is important to note as well, that Egypt stands ready to engage in a transparent and serious negotiation process with the governments of Ethiopia and Sudan to ensure the agreement on a win-win scenario that would ensure the fulfillment of Ethiopia’s developmental needs, as well as the interests of Sudan, while preserving Egypt’s water security.” The irony is the stated statement is a paradox and self-conflicting. Egypt stated that it is not a problem if upstream states-such as Ethiopia undertake activities to meet its developmental needs but at the same time it denied them by declaring these activities should be done “while preserving Egypt`s water security.” Egypt`s security from the Egyptian perspective is defined as the self-claimed 55.5 billion cubic meters of water which is neither known nor recognized by upstream states as the definition of “Egypt`s water security” from the Egyptian perspective will not leave a single drop of water to them as the entire water flow is divided between Egypt, Sudan and evaporation from Lake Nasser behind the High Aswan Dam in Egypt and Sudan.
Here it should clearly understood that Egypt like any other Nile Basin state can make sure that its water security-as defined in the CFA-is maintained when it is part of the CFA which is a solution in the Nile Basin and capable of accommodating the interest of all the riparian states. Water security in the CFA is defined as “the right of all Nile Basin States to reliable access to and use of the Nile River system for health, agriculture, livelihoods, production and environment.” If Egypt accepts this, there is a way out and a win-win situation can be achieved. The only way, therefore, to solve any problem on the Nile is when those states that are not accepting equitable and reasonable utilization review their stance and make up their minds to the reality rather than living in day dreams of attempting to maintain a zero-sum-game of win-lose situation in the Nile Basin which is a dead-end.

አሉላ አባ ነጋ፡ የጉራዕው አንበሳ ከ138 ዓመታት በኋላ

ዘሪሁን አበበ ይግዛው


hidaseእንደ አውሮፓውያኑ አቆጣጠር በመጋቢት 7 ቀን 2014 የአቢሲኒያ ፍላይት ባለቤት ካፒቴን ሶሎሞን በሚያበሯት ሚጢጢ የሰማይ ታክሲ-አስር ሰው የምትይዝ ትንሽ አውሮፕላን ውስጥ የውሃ፣ መስኖ እና ኢነርጅ ሚኒስቴር የተከበሩ አቶ አለማየሁ ተገኑን፣ አመብሳደሮችን እና የኢትዮጵያ ብሔራዊ የባለሙያዎች ቡድን እና ጋዜጠኞችን ይዛ አቅጣጫዋን ወደ ምዕራብ ኢትዮጵያ በማድረግ ወደ ጉባ ወረዳ ቤንሻንጉል-ጉሙዝ ክልል አቀናች፡፡ የጉዞው ዓላማም የታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ የደረሰበትን ሁኔታ ለማየት ነው፡፡ እንደ ዕድል ሆኖ ምስጋና ለክቡር ሚኒስትር አቶ አለማየሁ ተገኑ እና ለአቶ ፈቅአህመድ ነጋሽ (በውሃ፣ መስኖ እና ኢነርጅ ሚኒስቴር የወሰን እና ወሰን ተሸጋሪ ወንዞች ዳይሬክቶሬት ዳይሬክተር) ይሁን እና በዚች ትንሽ አውሮፕላን ውስጥ ሆኜ ቁልቁል አባይ ደንበር ሊሻገር ሲጣደፍ ሳየው ንዴት ውስጤን አቃጠለው፡፡ ተመልሼ ደግሞ የታላቁ ህዳሴ ግድብን ሳስብ ይህ ወንዝ ለሀገሩ ሊቆም ነው ብዮ ተጽናናሁ፡፡ ወዲያውም የበውቀቱ ስዩምን

ከተመኙ ላይቀር ወንዝነት መመኘት

አገርን ሳይለቁ ሌላ ሀገር መገኘት፡፡

የምትል ስንኝ ለራሴው አስተውሼ ፈገግ አልኩኝ በውስጤ፡፡ ግን አሁንም አሁንም ውስጤን ቁጭት አልለቀቀውም ነበር፡፡ አንዳች ስሜትም ውስጤን ይኮረኩረው ነበር፡፡ በመሐል ግን እንደ ድንገት ዶ/ር ጌታቸው አሰፋ በአዲስ ጉዳይ መጽሐት “የ ‘ጉ’ ቤት ለግብፆች” ብሎ የከተበው መጣጥፍ ትዝ አለኝ፡፡ ጉንደት—- ጉራዕ— ጉባ—- አልኩ በለሆሳስ ቃላቱ እና ድርጊቶቹ ተከታትለው በዓይነ ህሊናየ እየተመላለሱ፡፡ ያለ ነገር አልነበረም ትዝ ያሉኝ፡፡ አንዳች የቀን መገጣጠም ስላላቸው እንጅ፡፡ ልክ በዚህች ቀን የዛሬ 138 ዓመት ነበር ራስ አሉላ አባ ነጋ በጉራዕ ታሪክ የሰራው፡፡ ለዛች ታሪካዊ ቀን መታሰቢያ ትሆን ዘንድ እና እንዲሁም ከመጋቢት 7 ቀን እስከ መጋቢት 9 ቀን 1876 የተደረገውን የጉራዕ ጦርነት ለመዘከር የሚከተለውን ለማለት ወደድኩ፡፡ “በጉባ ሰማይ ስር፡ አጭር የጉዞ ማስታወሻ” የምትል አጭር ማስታወሻ በቅርቡ አስነብባለሁ፡፡ እስከዛ ግን እንሆ በረከት… አሉላ አባ ነጋ ወዲ ቁቢ….

ሞሐመድ ዓሊ፣ ኬዲቭ እስማኤል ፓሻ እና ኢትዮጵያ

በ1805 (ሁሉም ዓመቶች እንደ አውሮፓውያን አቆጣጠር ናቸው) የኦቶማን ቱርክ የግብፅ አስተዳዳሪ ሆኖ የተሾመው አልባኒያዊው ሙሐመድ ዓሊ ወደ አፍሪካ መምጣት ለብዙ ክስተቶች ምክንያት ሆኗል፡፡ በወቅቱ የኦቶማን ቱረክ ኢምፓየርን መዳከም ያስተዋለው ሙሀመድ ዓሊ ፓሻ የራሱን ኢምፓየር ከግብፅ ወደ ደቡብ አና ወደ ሰሜን እስከ መካከለኛው ምስራቅ ለመዘርጋት ዕቅድ ነበረው፡፡ ይሁን እንጅ ወደ መካከለኛው ምስራቅ ሊያደርግ ያሰበው ዘመቻ የተገታው በወቅቱ አካባቢውን ይቃኙ በነበሩት በእንግሊዝ እና በፈረንሳይ ኃይሎች ነበር፡፡ ሆኖም በደቡብ በኩል ከልካይ ያላገኘው አልባኒያዊ በ1821 ሰሜን ሱዳንን ተቆጣጠር፡፡ ሲቀጥልም ዓይኑን ኢትዮጵያ ላይ ጣለ፡፡ ከ1805 እስከ 1849 ስልጣን ላይ የቆየው ሙሐመድ ዓሊ በዋናነት የተሳካለት ግብፅ ራሷን የቻለች እና ከኦቶማን ቱርኮች ነፃ የሆነች ሀገር መመስረቱ ነው፡፡ ከዚህም ጋር ተያይዞ ቀደም ሲል የኦቶማን ግዛቶች የነበሩ የቀይ ባህር እና የህንድ ውቅያኖስ አዋሳኝ ጠረፎችንም በግብፅ ስር ለማድረግ ጥሯል፡፡ የግብፅ ሱዳንን መያዝ ተከትሎም ከኢትዮጵያ ጋር በዋድ ካልታቡ፣ በዋልቃይት እና በጠገዴ አካባቢ ከተደረጉ ጦርነቶች ነበሩ፡፡ ዋና እና የከረሩ ጦርነቶች የተካሄዱት ግን የሙሐመድ ዓሊ የልጅ ልጅ ኬዲቭ እስማኤል ፓሻ (1863-1879) ወደ ስልጣን መምጣትን ተከትሎ ነበር፡፡

የአያቱን የመስፋፋት ሃሳብ ለማሳካት ደፋ ቀና ብሎ፤ ብዙ ደክሞ እና በአሜሪካውያን እና በአውሮፓውያን በአማካሪዎች እና በቅጥረኛ ወታደሮች ታጅቦ ኢትዮጵያን ለመውረር ቆርጦ የነበረው ኬዲቭ ኢስማኤል ፓሻ ዓላማው ከግዛት ማስፋፋት ባለፈ ነበር፡፡ ወንድምነህ ጥላሁን በ1979 ባሳተሙት መጽሐፍ እንዳሉት ወረራው በዋናነት በጣና ሐይቅ እና በጥቁር አባይ ያነጣጠረው የግብፅ ኢምፔሪያሊስታዊ ፍላጎት ውጤት ነበር፡፡ እንዲሁም በተመሳሳይ መልኩ እንዲሁ የኬዲቭ እስማኤል ታሪክ ጸኃፊ እንደገለጸው እና በስቨን ሩቢንሰን (1976) እንደተጠቀሰው “የኬዲቩን ቅኝ ግዛት ስራ በአንድ አገላለጽ ማጠቃለል ይቻላል፤ ሁሉንም የናይል ተፋሰስ መሬት በሀገሩ ቁጥጥር ስር በማድረግ የናይልን ወንዝ ግብፃዊ ወንዝ ማድረግ ይፈልግ ነበር፡፡” ይህንን ለማሳካትም ተደጋጋሚ እና ያላቋረጡ የወረራ ሙከራዎችን አድርጓል፡፡ ነገር ግን ሁሉም ሙከራዎች ከሙከራት አልዘለሉም፡፡ በዋናነት የሚጠቀሱት ሁለት ዓበይት ጦርነቶች ደግሞ የ1875 የጉንደት እና የ1876 የጉራዕ ጦርነቶች ናቸው፡፡ በሁለቱም ጦርነቶች ወራሪዎቹ ግብፆች እና አጋዥ ቅጥረኛ ወታደሮች እና አማካሪ ጄኔራሎች ሽንፈትን ተጎንጭተው ተመልሰዋል፡፡ ድልም ለኢትዮጵያ እና ለኢትዮጵያውያን ሆነ፡፡ ከአነዚህ ሁሉ ድሎች በስተጀርባ ደግሞ የአንድ ሰው ስም ሁሌም በጉልህ ይነሳል፡፡ አሉላ አባ ነጋ!!

የአሉላ ወዲ ቁቢ አነሳስ

ራስ አሉላ በ1847 በተምቤን ዙቁሊ ሚካኤል እንደተወለዱ ማሞ ውድነህ በ1987 የዶጋሊ ጦርነትን 100ኛ ዓመት በማስመልከት በተዘጋጀው ልዩ የመታሰቢያ ታሪካዊ ጉባዔ ላይ ባቀረቡት ጽሁፍ ይገልፃሉ፡፡ ደራሲ ማሞ ውድነህ እንደሚሉት የራስ አሉላ አባት እንግዳ ቁቢ አራት ልጆቻቸውን ራስን እና ሀገርን መከላከል እንዴት መማር እንደሚቻል ያስተምሩ ነበር፡፡ አሉላ ግን ከሁሉም ይልቁ ነበር፡፡ በዙቂሊ ሚካኤልም ከመምህር ወልደጊዮርጊስ ይማሩ እንደነበረ ማሞ ውድነህ አብራርተዋል፡፡ አሉላ ወዲ ቁቢ የጉልምስና ስራውን በአጼ ዮሐንስ አጎት በራ አርአያ ደምሱ ቤት አሽከር በመሆን እንደጀመሩ ፕሮፌሰር ንጉሴ አየለ “Ras Alula and Ethiopia`s Struggle Against Expansionism and Colonialism: 1872-1897” በተሰኘ መጣጥፋቸው ገልጸዋል፡፡ እንደ ፕሮፌሰረ ንጉሴ ገለፃ ራስ አሉላ በስተኋላ ወደ ደጃዝማች በዝብዝ ካሳ (ኋላ አፄ ዮሐንስ 4ተኛ) ቤት ከተዛወሩ በኋላ ሹመትን በሹመት በመደረብ ወደፊት ገሰገሱ፡፡ በመጀመሪያ እልፍኝ አስከልካይ ቀጥሎም አጋፋሪነትን ተሾሙ፡፡ በ1873 ደጃዝማች ካሳ ንጉሰ ነገስት አጼ ዮሐንስ አራተኛ ሲባሉ አሉላ የሻለቅነትን ማዕረግ የንጉሱ ሊጋባነት ማዕረግን ደርበው ያዙ፡፡

አሉላ ወዲ ቁቢ ሁለንተናቸው ስሁል፣ ንቁ እና አርቆ አሳቢ እንደነበሩ ብዙ ጸሐፊዎች፣በጦር ሜዳ ውሎ የሚያውቋቸው፣ በዲፕሎማሲያዊ ግንኙነት የሚውቋቸው ሁሉ ይመሰክራሉ፡፡ ዛሬ ላይ ሆነው ነገን የሚመረምሩ ከራስ በላይ ሀገርን የሚስቀድሙ የኢትዮጵያ የቁርጥ ቀን ልጅ ነበሩ አሉላ ወዲ ቁቢ፡፡ ፕሮፌሰር መርዕድ ወልደ አረጋይ “Alula, Dogali and Ethiopian Unity” በሚል ጽሁፋቸው ከአሳዛኙ የአፄ ቴውድሮስ የመቅድላ ፍፃሜ በፊትም ሆነ በኋላ አፄ ቴውድሮስን የመሰለ አንድ ሰው ቢኖር አሉላ አባ ነጋ ብቻ ናቸው፡፡ እንደ ፕሮፌሰር መርዕድ ገላፃ ከሆነ ራ አሉላ ከአጼ ቴውድሮስ ጋር በተክለ ሰውነት መመሳሰል ባለፈ በሰብዕና እና በአመለካከት እንዲሁም በአርቆ አሰተዋይነት እና በመንፈሳዊ ልዕልና ይመሳሰላሉ፡፡ ግብርን ለሀገር ጥንካሬ ከማዋል ባለፈ አንድ የጦር መሪከተራው ወታደር የተለየ መብላት እና መልበስ እንደሌለበትም ሁሉቱ የኢትዮጵያ ጅግኖች ተመሳስሎ እንደሆነ ፕሮፌሰር መርዕድ ያስረዳሉ፡፡ ከዚሁ ጋር በተያያዘ ማሞ ውድነህ “The Life and Works of Alula Aba Nega” በሚለው መጣጥፋቸው እንደሚያስረዱት አሉላ ወዲ ቁቢ በ1847 እንደመወለዳቸው ስለ አፄ ቴውድሮስ ጀግንነት እና ትልቅነት እየሰሙ ማደጋቸውን ያብራራሉ፡፡

አሉላ ወዲ ቁቢ ከነበራቸው የቶር ብልሀት እና እንዲሁም ደግሞ የተዋጣለት ዲፕሎማት መሆን የተነሳ በአፄ ዮሐንስ ፊት ሞገስ እና ክብር ነበራቸው፡፡ ለዛም ነው ከአሽከርነት እስከ ራስነት ሹመት የደረሱት፡፡ በታሪክ ዘመናቸው በዋናነት ለአፄ ዮሐንስ የቀኝ እጅ በመሆን በወቅቱ ንጉሱን ከገጠማቸው የስልጣን ሽኩቻ በተለይ ከጎጃም እና ከሸዋ ከማደላደል ባሻገር ከሶስት ዋና ዋና የኢትዮጵያ የወቅቱ ጠላቶች ጋር ተዋግተዋል፡፡ በዋናነትም ከህዳር 16 ቀን 1875 ከተደረገው የጉንደት ጦርነት እስከ መጋት 1 ቀን 1896 እስከተደረገው የአድዋ ጦርነት ድረስ ራስ አሉላ አባ ነጋ አስራ ሁለት ጦርነቶችን ከውጭ ወራሪ ኃይሎች ጋር የተዋጉ ሲሆን በዋናነትም ከኦቶማን ግብጽ ተስፋፊዎች፣ ከማህዲስት የድርቡሽ ወራሪዎች እና ከጣሊያን ቅኝ ገዥዎች ጋር ያደረጓቸው ናቸው፡፡

ራስ አሉላ አባ ነጋ (የጉራዕው አንበሳ) እና የጉራዕ ጦርነት

Alula Aba Negaከላይ ለማየት እንደሞከርነው ግብፅ ኢትዮጵያን ለመያዝ በወቅቱ የተነሳችበት አበይት ምክንያት አባይን ከነ ምንጩ የግብፅ ወንዝ ለማድረግ ከነበራት ቅዠት የመነጨ ነበር፡፡ ግብፅ ኢትዮጵያን ለመውረር ስታስብ በዋናነት ከሶስት አቅጣጫዎች በመቦትረፍ ነበር፡፡ አንደኛው በሐረር በኩል፣ ሁለተኛው በሰሜን በምፅዋ በኩል ወደ ደጋው በመዝለቅ ሲሆን ሶስተኛው ደግሞ በአዳል ወይም አፋር በኩል በመግባት ነበር፡፡ ሆኖም ግን ቀዠታቸው ቅዠት ሆነ ነበር የቀረው፡፡ ከሁሉም እጅግ ወሳኝ የሚባሉት ጢርነቶች በተከታታይ ዓመታት የተደረጉት የ1875ቱ ጉንደት እና የ1876 ጉራዕ ጦርነቶች ናቸው፡፡ በ1875 ህዳር ወር በ ጄኔራል አሬንድሩፕ የሚመራው የግብፅ ጦር እነ አራኬል ቤይ፣ ሩስተም ቤይ እና በመሳሰሉት ቅጥረኞች የተመራው ከ3000 በላይ የሆነ የግብፅ ጦር ጉንደት ላይ ለማጥቃትም ለመከላከልም እንዲመቸው ሆኖ  መሸገ፡፡ በኢትዮጵያ በኩል አፄ ዮሐንስ አራተኛ በሁለት ሳንት ውስጥ ከ20000 እስከ 30000 የሚጠጋ ሰራዊታቸውን በማሰባሰብ በእነ ራስ አራያ፣ ራስ ባርያ ገብር፣ ባሻ ገብረማርያም፣ ደጃዝማች ሀጎስ፣ ደጃዝማች ወልደ ሚካኤል፣ ደጃዝማች ተሰማን እንዲሁም ሻለቃ አሉላን አስከትለው ወደ ጉንደት አቀኑ፡፡ ራስ አሉላ በዚህ ወቅት ነበር ጅግንነታቸው የታየው እና ከሌሎቹም ልቀው መውጣታቸው የተስተዋለው፡፡ በድንገተኛ የማጥቃት ስልት በመከተል ኢትዮጵያውያን አርበኞች 30 ደቂቃ ባልሞላ ጊዜ ውስጥ በአሬንድሩፕ የሚመራው ወደ 800 የሚጠጋ ሰው እንደ ቅጠል ረገፈ፡፡ “The Survival of Ethiopian Independence” በተሰኘ ድንቅ መፅሐፋቸው ስቨን ሩቢንሰን እንደከተቡት ይህ ሲሆን በኢትዮጵያ በኩል 31 አርበኞች ሲሰው 51 ብቻ ነበር የቆሰሉት፡፡ ከጥቂት ሰዓተት በኋላም የተቀሩትን 1300 የግብፅ ወታደሮች በመክበብ ከአንድ ሰዓት ተኩል ባልበለጠ ከበድ ያለ ውጊያ ኢትዮጵያውያን አረበኞች ዶግ አመድ አደረጓቸው፡፡ በኢትዮጵያ በኩልም 521 ሰው ሲሞት ወደ 355 ቆሰለ፡፡ በእነ ሻለቃ ዴኒሰን ይመራ የነበረው እና ለጉንደት ተዋጊ ወታደሮች ደጀን ለመሆን አዲ ቋላ መሽጎ የነበረው የግብፅ ሰራዊትም ፈረጠጠ፡፡ በአንፃሩ ከምፅዋ በኩል ወደ ስድስት መቶ የሚጠጉ ወታደሮችን አስከትሎ በአዳል/አፋር በኩል ወደ ኢትዮጵያ የዘለቀው እና በስዊዛዊው ቅጥረኛ ጆሀን አልበርት ወርነር ሙንዚንገር ፓሻ የሚመራው ሰራዊት በሞሐመድ አንፍሬ የተዘጋጀለትን ድግስ አጣጣመ፡፡ መሪውን ወርነር ሙንዚንገር ፓሻን ጨምሮ አንድም ወሬ ነጋሪ ሳይተርፍ የግብፅ ወራሪ ኃይል በአፋር አርበኞች ተረፈረፈ፡፡

ሽንፈትን እንደ ውሃ ደጋግሞ የተጎነጨው የግብፅ የኬዲቭ እስማኤል ፓሻ አስተዳደር ግን ሽንፈቱ ሊዋጥለት አልተቻለውም፡፡ እናም ሌላ መሰናዶ እና ጉዞ፤ ሌላ ጦርነት እና ፍልሚያ አሰኘው፡፡ የሚቀጥለውን ፍልሚያም ለማሸነፍ ቆርጦ ተነሳ፡፡ ከጉንደት ከነበረው አሰላለፍ በበለጠ በአዲስ አደረጃጀት እና ብዙ ቁጥር ያለው ወታደራዊ ኃይል በማነቃነቅ፣ አዳዲስ ቅጥረኞችን በማስመጣት (በተለይ ከአሜሪካ የርስ በርስ ጦርነት መሪ ተሰላፊ የነበሩ ቅጥረኞችን) እንዲሁም አዳዲስ የቶር መሣሪያዎችን በመታጠቅ ኢትዮጵያን ለመውጋት እና ለማንበርከክ ቆርጦ ተነሳ፡፡ ይህን በማድረግም አያቱ ሙሐመድ ዓሊ የተመኘውን አባይን ከእነ ምንጩ የመያዝ ቅዠት እውን ለማድረግ ቆረጠ፡፡

የወቅቱ 500 000 ፓውንድ ሰተርሊንግ የተመደበለት እና ወደ 20000 የሚጠጉ ግብፃውያንን እና ቅጥረኞችን የያዘው የግብፅ ጦር ከአስመራ 40 ኪሎ ሜትር በስተደቡብ በምተገኘው ጉራዕ ሁለት ምሽጎችን መስርቶ ለ,እንደ ጉንደት ሁሉ ለማጥቃትም ለመከላከልም እንዲመቸው ሆኖ መሸገ፡፡ በወቅቱ የግብፅ ጦር የወቅቱን ዘመናዊ የሚባል የጦር መሣሪያ የታጠቀ ሲሆን በዋናነትም ረሚንገቶን እና ክሩፕ የተሰኙ ጠብመንጃዎችን፣ አርባ መድፎችን እና 10 ሮኬት ማስወንጨፊያዎችን የያዘ ነበር፡፡ ሊጋባ አሉላ መረብን እንደተሸገረ የኢትዮጵያን ሰራዊት በአምስት በመክፈል እና ግብፆቹን በማጨነቅ ሜዳ ላይ ወጥተው እንዲዋጉ አስገደዳቸው ይላሉ ማሞ ውድነህ በመጣጥፋቸው፡፡ የጉራዕ ጦርነት የተጀመረው ልክ የዛሬ 138 ዓመት በመጋቢት 7 ቀን 1876 ነበር፡፡ በዚህ ዕለት ወደ ሰባት ባታሊዮን የሆነው የግብፅ ጦር ውስጥ ከ5000 እስከ 6000 የሚጠጋ ሰራዊት መካከል ምንም ሳይሆን የተረፈው ከ400 እስከ 600 የሚጠጋ ሰው ብቻ እንደነበረ ስቨን ሩቢንሰን በመጽሐፋቸው ይገልፃሉ፡፡

ምስጋና ለአሉላ አባ ነጋ እንግዳ ይሁን እና በተከተሉት የቶር ስልት መሰረት ከ3600 በላይ ግብፃውያን ሲሞቱ ይዘዋቸው የነበሩ መድፎች እና እጅግ ቁጥራቸው የበዛ በሺዎች የሚቆጠሩ ጠብመንጃ የጦር መሣሪዎች በኢትዮጵያውያን እጅ ወደቁ፡፡ ጦርነቱ በመጋቢት 8 እና 9 ቀጥሎ የዋለ ሲሆን በዋናነት በሁለቱ ቀናት ግብፃውያን ከምሽጋቸው ሆነው ባደረሱት ጥቃት ከመጀመሪያው ቀን ጋር ሲነፃፃር በኢትዮጵያ በኩል ከፍ ያለ ሞት ተመዘገበ፡፡ በጥቅሉ ግን  ወደ 4000 የሚጠጉ ኢትዮጵያውያን በሶስቱ ቀናት ውጊያዎች አጥታለች፡፡

የጉራዕ ውጊያ ለግብፃውያን እጅጉን አስተማሪ የሆነ ጦርነት ነበር፡፡ ደጋግመው ከጉራዕ በፊት የሞከሯቸው ጦርነቶች በሰው ቁጥር ማነሰ የመጣ የመሰላቸው ግብፃውያን መሪዎች እጅግ ብዙ የሚባል ቁጥር የነበረው እና በአውሮፓውያን፣ አሜሪካውያን እና ቱርካውያን ምክር እየተደገፈ ከዘመናዊ የጦር መሣሪያ ጋር የዘመተ ጦራቸው ድባቅ እንደተመታ አስተውለዋል፡፡ ኢትዮጵያን የመያዝ ጉራቸውም የጉራዕ ጦርነት ላይ አሉላ በመራው ጦር ጉራ ሆኖ ቀርቷል፡፡ የኢትዮጵያም ሉአላዊነት በቆራጥ ጀግኖች ልጆቿ ተከበረ፡፡ ይህን ሁሉ እያብሰለሰልኩ ነበር ዓበይን ቁልቁል ወደ ደንበር በጉባ ሲጣደፍ እያየሁ ጉራዕንም እያስታወስኩ የታላቁ ህዳሴ ግድብ ፕሮጀክት አውረፕላን ማረፊያ ሚጢጢዋ የካፒቴን ሶሎሞን አውሮፕላን መሬት ነካች፡፡ እኔም መሬት ያያዘውን እና በጥድፊያ ቁመቱ እየተመነደገ ያለውን ታላቁን ግድብ በዓይኔ በብረቱ ለማየት እየተጣደፍኩ ወደ ተዘጋጀልኝ መኪና አመራሁ…  ስለ አሉላ አባ ነጋ ብዙ የምለውና የምጽፈው አለ… በሌላ ጽሁፍ እንገናኝ… ክብር ሞገስ በጉንደት፣ በጉራዕ ለተሰው የኢትዮጵያ የቁርጥ ቀን አርበኞች…

የግብጽ ረቂቅ ህገ-መንግስት እና የአባይ ውሃ ጉዳይ

በዘሪሁን አበበ ይግዛው

GERDየሆስኒ ሙባርክን በ2011 በህዝባዊ አመጽ ከሥልጣን መወገድ ተከትሎ ግብጽ የተለያዩ ሶስት መንገስታትን አይታለች፡፡ ከ2010 ጀምሮ በተለይም የናይል ተፋሰስ ትብብር ስምምነት ማዕቀፍን መፈረም ተከትሎ የመጣውን እና በአባይ ተፋሰስ ሀገራት በተለይ በግብፅ እና በላይኛው ተፋሰስ ሀገራት፤ እንዲሁም በታላቁ ህዳሴ ግድብ ምክንያት በግብጽ እና በኢትዮጵያ መካከል የተከሰቱትን ውዝግቦች ለመፍታት የሞከረ አንድም መንግስት ግን የለም፡፡ ይልቁንስ ነገሩን ወደማያስፈልግ አተካራ፣ የአለመተማመን እና የጥርጣሬ አዙሪት ሲከቱት ይስተዋላል፡፡ ችግሩን ለመፍታት ሙከራ አደረገ የሚባለው የኤሳም ሻራፍ ጊዚያዊ መንግስትም የላይኛው ተፋሰስ ሀገራትን ከመዞር እና የትብብር ስምምነት ማዕቀፉ እንዲዘገየ ከመጠየቅ የዘለለ ነገር ሳይሰራ በሞሐመድ ሞርሲ መንግስት ተተካ፡፡ በሞሐመድ ሞርሲ ዘመን የተመሰረተው የአንድ ዓመቱ መንግስት የራሱን ህገ-መንግስት ቢያዘጋጅም በዋናነት አክራሪ ኢስላማዊነትን የተላበሰ ነው በሚል፣ ታማሮድ በተባሉ የግብጽ ወጣቶች ንቅናቄ እንዲሁም በወታደራዊ መፈንቅለ መንግስት ከስልጣን ተወገደ፡፡ በሞሐመድ ሞርሲ መንግስት ውዝግቡን ለመፍታት የሚያስችል ጊዜ እና ምክንያት የነበረ ቢሆንም የግብጽ ህግ አውጪ ምክር ቤት ወይም የሹራ ጉባኤ ብዙውን መቀመጫ የተቆጣጠሩት በአክራሪ ኢስላማዊነቱ የሚታወቀው አሁን የታገደው የሙስሊም ወንድማማቾች የፖለቲካ ክንፍ የሆነው የነፃነት እና ፍትሕ ፓርቲ እንዲሁም እጅግ አክራሪ የሚባለው የሰላፊያዎቹ ፓርቲ አል-ኑር የተቆጣጠሩት ነበር፡፡ በዋናነትም እነዚህ ኃይሎች የግድቡን ጉዳይ ከመሰረተ-እምነታቸው እና ከንጽሮተ-ዓለማቸው የተለየ ስላልነበር ኢትዮጵያ የምትገድበውን የታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ አሜሪካዊ እና እስራኤላዊ ቀለም ቀቡት፡፡ ሞርሲም የደም ጠብታችን ወይ የናይል ውሃ ሲሉ እስር ቤት ቀደማቸው፡፡ የሞሐመድ ሞርሲን መንግስት የተካው የሽግግር መንግስት ሲሆን አድሊ መንሱር በሚባሉ የህግ ባለሙያ ፕሬዝዳንትነት የሚመራ መንግስት ነው፡፡ ይህ መንግስት ህገ-መንግስት የማሻሻል/የማርቀቅ ስልጣን የተሰጠው መንግስት ስለሆነ ሃምሳ አባላቶች ያሉት ኮሚቴ ተቋቁሞ ስራውን አጠናቅቆ ለፕሬዝዳቱ የህገ መንግስቱን ረቂቅ አስረከበ፡፡ ረቂቅ ህገ-መንግስቱም ለህዝበ-ውሰኔ በ14 እና 15 ጥር 2013 እኤአ ቀርቦ በ97 በመቶ ድጋፍ ተቀባይነት አገኘ ተባለ፡፡ ይሁን እንጅ ይህ ህገ መንግስት በዋናነት በአንቀጽ 44 ላይ ስለ አባይ ውሃ ጉዳይ ያስቀመጠው ድንጋጌ የብዙ ኢትዮጵያውያንን ቀልብ መሳቡ አልቀረም፡፡ ለምን?

ናይል/አባይ በግብፅ ህገ-መንግስት

Egypt Constitution drafting committeeሀገራት ህገ-መንግስትን የሚያዘጋጁት በዋናነት በሀገሪቱ ግዛት ውስጥ የበላይ ህግ ሆኖ እንዲሰራ እና የመንግስት ተወካዮች ስልጣን የተገደበ እንዲሆን፣ የዜጎች መብቶች (ሰብዓዊ እና ዴሞክራያዊ) እንዲከበሩ እና እንዲጠበቁ ወዘተ ለማድረግ ነው፡፡ ስለሆነም የአንዲት ሀገር ህገ-መነግስት ተፈፃሚነቱ በሀገሪቱ ውስጥ ባለ ግዛት እና ግዛት ብቻ ነው ማለት ነው፡፡ የሆነ ሆኖ ሀገራት በህገ-መንግስታቸው አጠቃላይ ህግ እንደመሆኑ መጠን በዝርዝር ባይሆን የውጭ ግንኙነት ዋና መስመራወቸውን የሚጠቁም ሃሳብ ሊያሰፍሩ ይችላሉ፡፡ ይህን ሲያደርጉ ግን የሌላውን ሀገር ሉዓላዊነት በሚያፈርስ እና ጣልቃ ገብነትን በተመረኮዘ መልኩ አይሆንም፡፡ ቢሞክርም የሚሳካ እና በሌሎች ሀገራት ዘንድ ተቀባይነት የሚያገኝ አይሆንም፡፡ ወደ ቀደመ ነገራችን ስንመለስ ግብፅን እናገኛለን፡፡ ግብጽ በአዲሱ ረቂቅ ህገ-መንግስቷ በጥቅሉ ማውጫውን ጨምሮ ናይል የሚለው ስም ሰባት ጊዜ ተጥቅሷል፡፡ በመግቢያው ላይ ያረፈው ዓረፍተ ነገር “ግብፅ የናይል ስጦታ ነች እንዲሁም የግብፃውያን ስጦታ ለሰብዓዊነት” ይላል፡፡ ማንም የሚክደው ሐቅ አይደለም ግብፅ የአባይ ስጦታ ለመሆኗ፡፡ አባይ ባይኖር ኖሮ ጥንት ግብፅ ደረቅ በረሐ በሆነ ነበር (አሁን ግን በተገኘ ሳይንሳዊ መረጃ ግብፅ አባይ እንኳን ቢደርቅ ለ500 ዓመታት የሚበቃ የከርሰ ምድር ውሃ ባለቤት ናት)፡፡ የሆነ ሆኖ ግብፅ የአባይ ስጦታ ናት ማለት አባይ የግብፅ ስጦታ ነው ማለት አይደለም፡፡ አባይ/ናይል የሚጋሩት ሀገራት ሁሉ፤ የህዝባቸው ስጦታ ነው፡፡ አባይ/ናይል የሚጋሩት የአስራ አንዱ ሀገራት ገጸ-በረከት ነው፡፡ ይሁን እንጅ ይህን ሐቅ የሚያፈርስ ነገር በግብፅ ረቂቅ ህገ-መንግስት አንቀጽ 44 ሰፍሮ ይገኛል፡፡

አንቀጽ 44 “መንግስት የናይልን ወንዝ ለመከላከል፣ እንዲሁም የግብፅን ታሪካዊ መብት ለማስጠበቅ፣ ጥቅሞቹንም ለማሳደግ እና  ለማረጋገጥ፣ ውሃውንም ከብከነት እና ከብክለት ለመጠበቅ ቁርጠኛ ነው፡፡…. (The state commits to protecting the Nile River, maintaining Egypt’s historic rights thereto, rationalizing and maximizing its benefits, not wasting its water or polluting it…) (በከፊል የተተረጎመ) ይላል፡፡ አሁን እዚህ ላይ ዋና ጉዳዩ ግብፅ በህገ-መንግስቱ ስለ ናይልን ከብከነት እና ከብክለት ለመጠበቅ እንዲሁም ደግሞ ጥቅሙን ከፍ ከማድረጓ አይደለም ችግራችን፡፡ እሱን ቢያደርጉ ምንኛ ባመሰገንናቸው፡፡ ዋናው ጉዳይ ያለው “…የግብፅን ታሪካዊ መብት ለማስጠበቅ…” የሚለው ሀረግ ላይ ነው፡፡ ግብፅ ይህን ስትል ምን ለማለት ፈልጋ ነው? የሚል ጥያቄ እንድናነሳ ያደርገናል፡፡

ግብፅ አለኝ የምትለው “ታሪካዊ መብት” የሚባል ነገር እንደ ግብፃውያን ትንታኔ በቅኝ ግዛት ዘመን በእንግሊዝ የተፈረመውን የ1929 “ስምምነት” እና እንዲሁም በ1959 በግብፅ እና በሱዳን መካከል የተደረገን ስምምነት የተመረኮዘ ነው፡፡ በነዚህም “ስምምነቶች” መሰረት ግብፅ የተፋሰሱ አምባገነን እንድትሆን ያደረገ ሲሆን ውሃ ከመከፋፈል ባለፈ የላይኛው ተፋሰስ የውሃ ስራዎችን የመቆጣጠር እንዲሁም ስራዎችን የመፍቀድ እና የመከልከል መብት የሚሰጡ ናቸው፡፡ የ1929 “ስምምነት” እንግሊዝ ቅኝ የምትገዛቸውን ሀገራት በመወከል ለራሷ ስትል ከራሷ ጋር የፈረመችውደብዳቤ ልውውጥ ነበር፡፡  ይሁን እንጅ የ1929 የቅኝ ግዛት ውል በመሆኑ እና ነፃ የወጡ ሀገራት አይመለከተንም ሲሉ የሻሩት መሆኑ እንዲሁም ሱዳን ነፃ እንደወጣች እንዲቀየርላት የጠየቀች በመሆኑ ወድቅ የሆነ ያረጃ እና ያፈጀ ጉዳይ ነው፡፡ የ1959 ስምምነትም በግብፅ እና በሱዳን መካከል የተደረገ የሁለትዮሽ ስምምነት ሲሆን የናይልን ዓመታዊ ፍሰት ሙሉበሙሉ በመከፋፈል ለግብፅ 55.5 ቢሊዮን፣ ለሱዳን 18.5 ቢሊዮን እንዲሁም ሰሐራ በረሐ ላይ በተሰራው አስዋ ግድብ እና በተፈጠረው አባካኝ የናስር ሐይቅ አማካኝነት ለሚፈጠር ትነት ከ10 ቢሊዮን በላይ ኪዩቢክ ሜትር ውሃን ይሰጣል፡፡ ለላይኛው የናይል ተፋሰስ ሀገራትም አንዳችም ዓይነት ውሃም ያስቀረ ስምምነት አልነበረም፡፡ ሀገራቱም እንደነበሩ አልጠቆጠሩም፡፡ እንግዲህ ግብፅ ይህን አምባገነናዊ ስርዓት ነው “ታሪካዊ መብቴ” የምትለው፡፡ ኢትዮጵያ በወቅቱ ነፃ መንግስት ስለነበረች ይህ ስምምነት ሲፈረም በይፋ በዓለም መድረክ ተቃውሞዋን ያሰማች ሲሆን፤ ኢትዮጵያን ያላማከለ ማናቸውም የናይል ስምምነት ዋጋ የሌለው እንደሆነ በግርማዊ ቀደማዊ ኃይለሥላ የዙፋን ንግግር እና ካይሮ በሚገኙ ዲፕሎማቶቿ በኩል በ1957 እኤአ አወጀች፡፡ ከዚህ ባሻገረም ማናቸውም ዓይነት ያልተሳተፈችበት ውል የአባይን ውሃ ከመጠቀም እንደማያግዳት ብሎም የዜጎቿን ፍላጎት ለማሟላት ንብረቷ የሆነውን ውሃውን እንደምትጠቀም በግልፅ አሳወቀች፡፡ በወቅቱ በቅኝ ቅዛት የነበሩ ሀገራትም ነፃ በወጡ ማግስት በቅኝ ገዥዎች የተፈረሙ ስምምነቶች እንደማይመለከቷቸው አሳወቁ፡፡ ይህን ነው እንግዲህ ግብፅ “ታሪካዊ መብቴ” የምትለው፡፡

“ታሪካዊ መብት” ከዓለምአቀፍ የውሃ ህግ አንፃር

ዓለምአቀፍ የውሃ ህግ ብለን የምንጠራው እና ሁሉኑም የዓለም ሀገራት በአንድ ያስተሳሰረ አንድ ወጥ ዓለማቀፋዊ ደንብ ወይም ኮንቬንሽን የለም፡፡ ሆኖም ግን በተለያዩ ጊዚያት ዓለምአቀፍ ፍርድ ቤቶች የወሰኗቸው ውሳኔዎች እንዲሁም ደግሞ ወሰን ተሸጋሪ ወንዞችን በሚጋሩ ሀገራት መካከል በተደረጉ ስምምነቶች መሰረት ወደ ልማዳዊ ህግነት ያደጉ መርሆዎች አሉ፡፡ ከዚህም ጋር ተያይዞ በተለያየ ጊዜ የመጡ የዓለምአቀፍ ህግ ምሁራን በምክኒያታዊነት ያስቀመጧቸው ሐተታዎች እና ትንታኔዎች አንድ የህግ ምንጮች ናቸው፡፡ በጥቅሉ ሲታይ አሁን ባለው የዓለም ስርዓት መሰረት የልማዳዊ ህግ መርህነት ማማ ላይ የወጣው ሚዛናዊ እና ምክንያታዊ የውሃ ግልጋሎት/Equitable and reasonable utilization የተሰኘው መርህ  ነው፡፡ ይህ መርህ በሀገራትም፣ በምሁራንም ዘንድ ተቀባይነት እንዲያገኝ ያስቻለው ዋናው ምክንያት በግርጌም ሆነ በራስጌ ሀገራት ዘንድ የሚነሱ ጥያቄዎችን ለመመለስ የሚያስችል አቅም እንዳለው በመታመኑ ነው፡፡ ለምሳሌ በዳኒዩብ ወንዝ ጋብችኮቮ-ናጊማሮስ ፕሮጀክት ጉዳይ ላይ በሀንጋሪ እና በስሎቫኪያ መካከል በነበረው አለመግባበት የዓለምአቀፉ የፍትሕ ፍርድ ቤት/International Court of Justice ለጉዳዩ ውሳኔ የሰጠው በሚዛናዊ እና ምክንያታዊ የውሃ ግልጋሎት መርህ በመንተራስ ነው፡፡ በአንፃሩ ታሪካዊ መብት የሚባል ዓለምአቀፍ ህግ የሚያውቀው መርህም የህግም ድንጋጌ የለም፡፡ በርግጥ “ታሪካዊ መብት” የሚባለው ሃሳብ “ቀድሞ የመጠቀም መብት፣ የቆየ መብት” ወዘተ በሚሉ ቅጥያ ስሞቹ አንደ አንድ ህልዮት ወይም መሰረተ-እምነት በተለያየ መልኩ ይነሳ ነበር፡፡ ይህም ከወረቀት ያለፈ ነገር የለውም፡፡ በዓለምአቀፍ ህግ መርሆነትም የሚታወቅ ነገር አይደለም፡፡ ለትብብር ስምምነት ማዕቀፉ በተደረጉ ድርድሮችም ሆነ የታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብን በተመለከተ በሚደረጉ ውይይቶች ግብፆቹ ይህን “ታሪካዊ መብት” አለን የሚል ፈሊጥ የሚያስገቡት እና የሚያነሱት ከተራ የትምክህተኝነት እና የማንአለብኝነት እብሪት የመነጨ እንጅ እውነታውን ጠንቅቀው ያውቁታል፡፡

በናይል ተፋሰስ ላይ የሚኖረው ተጽእኖ

በዓለምአቀፍ ህግ መሰረት ሀገራት ዓለምአቀፍ ጉዳዮችን የሚዳስስ ሀገራዊ ህግን ቢያወጡም ወይንም በህገ-መንግስታቸው ቢጠቅሱም  ሌሎች ሀገራት ይህን የመከታተልም ሆነ የማወቅ ግዴታ የለባቸውም፡፡ የወጣው ህግ ተፈፃሚ የሚሆነው ህገ-መንግስቱን ጨምሮ ህጉን ባወጣው ሀገር ግዛት ውስጥ ብቻ  ነው፡፡ እነዚህ ሀገራትም ያወጡትን ህግ ዓለምአቀፍ ግዴታዎችን ለመሸሽም ይህን ህግ መጥቀስ አይችሉም፡፡ በሌላ አገላለጽ ሌሎች ሀገራትን በሚመለከቱ ጉዳዮች ዙሪያ ምንጊዜም ዓለምአቀፍ ህግ በብሔራዊ ወይም የሀገር ውስጥ ህግ ላይ የበላይነት አለው፡፡ ከዚህ አንፃር ስናየው ግብፅ ምንም ዓይነት ዓለምአቀፋዊ የህግ መሰረት የሌለውን “ታሪካዊ መበቴ” የሚባል ነገር በህግ-መንግስቷ ማካተቷ አንዳችም ዓይነት የህግ ውጤት የለውም በሌሎች የናይል ተፋሰስ ሀገራት ላይ፡፡ ይሁን እንጅ ይህን ሐረግ ግብፅ በህገ-መንግስቱ ማካተቷ በዋናነት የናይልን ጉዳይ በተመለከቱ የሚደረጉ ውይይቶች ላይ ወትሮም ግትር የሆኑትን ግብፃውያንን ይበልጥ ግትር እንዲሆኑ ያደርጋቸዋል፡፡ ይህም ዞሮዞሮ የሚፈይደው ነገር የለም፡፡ ችግሩን ከመፍታት ይልቅ ያወሳስበዋል፡፡

ሌሎች የላይኞቹ ተፋሰስ ሀገራትም ሆኑ ኢትዮጵያ አንዳችም የውሃ ጠብታ ያላስቀረን፣ ያልተማከሩበትን፣ ያልተሳተፉበትን፣ የማያውቁትን ብሎም በይፋ በዓለምአቀፍ መድረክ የተቃወሙትን እና ያወገዙትን ያረጃ እና ያፈጀ የቅኝ ግዛት ዘመን የደብዳቤ ልውውጥ የሚቀበሉበት አንዳችም ምክንያት የለም፡፡ ስለሆነም ግብፅ “ታሪካዊ መብቴ” ለምትለው ነገር የሀገራቱ መልስ የሚሆነው በፊትም እንደነበረው ሁሉ “የምትሉትን ነገር አናውቀውም፡፡ አይመለከተንም” የሚል ነው፡፡ ሌላ ምንም መልስ ሊኖር አይችልምና፡፡ ለዚህም እጅጉን የተትረፈረፈ ዓለምአቀፋዊ የህግ መሰረት እና ድጋፍ አላቸው፡፡ ግብፆች ግትር የሆነውን አቋማቸውን ይዘው አሁንም ለውይይት ከመጡ የናይልን ተፋሰስ እንደገና ወደ አለመተማመን እና የጥርጣሬ አዙሪት መክተት ነው፡፡ የላይኞቹ ተፋሰስ ሀገራት ይልቁን አሁን መስራት ያለበቻው የናይል ተፋሰስ ትብብር ስምምነት ማዕቀፍ (CFA) የፈረሙ ሀገራት እንዲያጸድቁ እንዲሁም ያልፈረሙትም ፈርመው እንዲያጸድቁ ማድረጉ ላይ ነው፡፡ ግብፅ በዚህ ህግ መንግስት ረቂቋ ለማለት የፈለገችው የላይኛው ተፋሰስ ሀገራት ምንም አያመጡም፣ የቅኝ ግዛት ጠባሳውን ታቅፈው ይኖራሉ ነው፡፡ እውነታው ግን በግንቦት 14 ቀን 2010 እኤአ በኢንቴቤ ዩጋንዳ የተፈረመው ስምምነት የሁሉን የተፋሰሱን ሀገራት መብት ባስጠበቀ መልኩ የተፈረመ እና ያለፈውን ኢ-ፍትሀዊነት እና አምባገነናዊነት የሚንድ በመሆኑ መልሱ እዛ ላይ አለ፡፡

ምን ይፈጠር ይሆን….

የታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብን በተመለከተ ዓለምአቀፍ የባለሙያዎች ቡድን ያቀረባቸውን ምክረ-ሃሳቦች ለመተግበር ስለሚኖረው አካሄድ በግብጽ፣ በሱዳን እና በኢትጵያ መካከል በሶስት ዙር የተካሄደው ውይይት በግብፅ አምቢተኝነት እና አፍራሽ እንቅስቃሴዎች ዳር ሊደርስ አልቻለም፡፡ ወደፊት ውይይቱ ይቀጥላል አይቀጥልም የሚለውም ጉዳይ ገና እልባት ያገኘ ጉዳይ አይደለም፡፡ ግብፅ ከሶስተኛው ዙር የካርቱም ውይይት (ከጥር 4-5 2013 እኤአ) በኋላ አንድም በግብፅ ሁለትም በመካከለኛው ምስራቅ የመገናኛ ብዙኃን አማካኝነት አፍራሽ የሆኑ እና ኢትዮጵያን ለማሳጣት የሚሞክሩ ስሞታዎችን አቅርባለች፡፡ እውነታው ለውይይቶቹ መደናቀፍ ያለ አጀንዳው ጉዳይ እያነሱ እና የዓለምአቀፍ የባለሙያዎች ቡድኑ ካቀረበው ምክረ-ሃሳብ ጋር የማይሄድ ኮተቶችን እያመጡ ያስተጓጎሉት እነሱው ራሳቸው የግብፅ ተወያዮች ናቸው፡፡ ኢትዮጵያ ግብፅ የምትለውን ነገር የማትቀበል ከሆነ ግብፃውያን ወደ ውይይት እንደማይመለሱ አስታውቀዋል፡፡ አሁን ደግሞ በቅርቡ ግብፅ ካሊድ ዋሲፍ የተባሉ የመስኖ እና ውሃ ሚኒስቴር ቃል አቀባይ አል-ሞኒተር በተሰኘ የመካከለኛው ምስራቅ የበይነ-መረብ የዜና ምንጭ አማካኝነት ጉዳዩን ወደ ተባበሩት መነግስታት እንወስዳለን የሚል ነገር አስነብበዋል፡፡ ይሁን እንጅ ወደ ተባበሩት መንግስታት እንወስደዋለን የሚለው ፉከራ የግድቡን ግንባታ ለማጓተት የሚወጠን ሴራ እንጅ በዚያውም መድረክ ቢሆን እንደሚሸነፉ ያውቁታል፡፡

ግብፅ ዓለምአቀፍ የገንዘብ ተቋማትን እና አጋሮችን በማስቸገር ለኢትዮጵያ ገንዘብ አትስጡ የሚል ውትወታዋም የሚያተርፍላት የኢትዮጵያውያንን ቂም ብቻ ነው፡፡ ግድቡን ከመገደብ የሚያስቆም አንዳችም ኃይልም እንደሌለ ያውቁታል፡፡ ዞሮዞሮ ያለውን ውዝግብ ለመፍታት ትክክለኛው መንገድ በውይይት እና በመልካም ጉርብትና መርህ ተመርኩዞ የጋራ የሆነውን ሀብት ለጋራ ማልማት ነው፡፡ እንደዚህ ጸኃፊ እይታ ግብፆች ሁሌም እንደሚያደርጉት ሄድን አንመጣም ይላሉ፡፡ ነገር ግን ወደ ውይይቱ መድረክ መምጣታቸው አይቀርም፡፡ ይመጣሉ፡፡ ሲመጡ ግን ሌላ ምን ነገር ይዘው ይመጡ ይሆን ነው ጥያቄው፡፡ የሆነ ሆኖ ኢትዮጵያ ከአሁን በፊት እንዳደረገችው አሁንም ሳትዘናጋ ግድቡንም መገደብ ውይይቱንም ማስኬድ ብቸኛ አካሄድ ነው፡፡ ግድቡን ውይይቱ እስኪያልቅ ወዘተ ይቁም የሚባለው ነገር ለድርድር የሚቀርብ ጉዳይ አይደለም-ህዝብን አስይዞ እንደመወያየት ነውና፡፡ ይህም የሚታሰብ አይሆንም፡፡ ለግብጽ አሁንም ለውይይት በሩ ክፍት ነው፡፡ ውይይቱ ካልጣማት ግን … “ከሰው ላይ ሰው፣ በታች ያለ ይባሰው” ይሆናል ነገሩ፡፡

ይህ ጽሁፍ በአዲስ ጉዳይ መጽሔት ቅጽ 8 ቁጥር 200 ጥር 17 ቀን 2006 ዓ.ም. ታትሞ የወጣ ነው፡፡

በታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ የዋናው ግድብ የአርማታ ሙሌት ሥራ ተጀመረ

ታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ኤሌክትሪክ ኃይል ማመንጫ ግድብ ግንባታ መጋቢት 24 ቀን 2003 ዓ.ም ይፋ ከሆነበት ጊዜ ጀምሮ እስከአሁን ድረስ የተለያዩ ሥራዎች ተከናውነዋል፡፡

በሥራው ሂደት በርካታ የግንባታ ምዕራፎችንም አልፏል፡፡ የፕሮጀክቱ ዋንኛ አካላት የሆኑት የግድቡ የኃይል ማመንጫ ጣቢያዎችና የኃይል መቆጣጠሪያ ማዕከል ሥራዎችም በመቀላጠፍ ላይ ናቸው፡፡

በፕሮጀክቱ ዲዛይን መሰረት ሲከናወኑ የነበሩት የተለያዩ የቁፋሮ ሥራዎች በመገባደድ ላይ ሲሆኑ በአሁኑ ወቅት የዋናው ግድብ ግንባታ ወደ አዲስ ምዕራፍ እየተሸጋገረ እንደሆነ የፕሮጀክቱ ዋና ሥራ አስኪያጅ ኢንጅነር ሥመኘው በቀለ ተናግረዋል፡፡

ኢንጅነር ሥመኘው እንደሚሉት አሁን በአብዘሃኛው የቁፋሮ ስራው እየተጠናቀቀ የአርማታ ሙሌት ሥራው ቀጥሏል፡፡ የሃይል ማመንጫ ጣቢያዎች ግንባታ ለማከናወንም የወለል ቁፋሮ እየተጠናቀቀ ነው ብለዋል፡፡

ከዝቅተኛው ወለል የተጀመረው ይህ የአርማታ ሙሌት ሥራ 1 ሺህ 7 መቶ 80  ሜትር ርዝመትና 1 መቶ 45 ሜትር ቁመት ያለው ግድብ ግንባታው እስኪጠናቀቅ ድረስ ይቀጥላል፡፡

የግድቡ ግንባታ እስኪያልቅ ድረስ ወንዙ በቋሚነት የሚፈስበት የብረት አሸንዳ ለመትከልም የመሰረት ግንባታው በመጠናቀቅ ላይ ነው፡፡ ለዚህ ተግባር አስፈላጊ የሆኑ የግንባታ ሥራዎችም በመፋጠን ላይ ናቸው፡፡

የብረታ ብረትና ኢንጅነሪንግ ኮርፖሬሽን ወንዙን ለመጥለፍ የሚያስችሉ መሳሪያዎች በማምረት ላይ ሲሆን ከጥቂት ቀናቶች በኋላ የተከላ ሥራውን እንደሚጀምር ነው የተገለጸው፡፡

በሁሉም የግንባታ ሥራዎች ዓለም አቀፍ ደረጃውን የጠበቀ የጥራት ፍተሻ እንደሚከናወን የገለጹት ኢንጅነር ስመኘው ፣ፕሮጀክቱን በተያዘለት የጊዜ ገደብ ለማጠናቀቅም 24 ሰዓት እየተሰራ እንደሆነ ገልጸዋል፡፡

በዚህ ፕሮጀክት ያሉት የሲቪልና የሃይድሮ መካኒካል ሥራዎችም በከፍተኛ ቅንጅት እየተከናወኑ ነው፡፡ ለግንባታው መቀላጠፍ አስፈላጊ የሆኑ 1 ሺህ 6 መቶ ማሽኖችን ጨምሮ ሁሉም ግብዓቶችና ቁሳቁሶች እንደተሟሉም ኢንጅነሩ ገልጸዋል፡፡

ሪፖርተር፡- ገ/ሚካኤል ገ/መድሕን

ምንጭ ኢሬቴድ

Nader Fails to See Reason Over Ethiopia`s Claim on the River Nile

Zerihun Abebe Yigzaw

Since 2010 the Nile is a front page of weekly or daily newspapers and online news sources. This is due to the developments that the Nile Basin has been experiencing following the signing of the Cooperative Framework of the Nile (CFA) in Entebbe-Uganda on 14 May 2010 which declares the principle of equitable and reasonable utilization of the Nile waters for all riparian states as the corner stone of the New Nile Basin. This was welcomed by upstream states yet objected by Egypt followed by Sudan despite these states were part of the ten years plus negotiation (1997-2010). A year after such development though a new departure in the history of the Nile Basin happened following the commencement of the construction of a mega hydraulic infrastructure called the Grand Ethiopian Renaissance Dam (GERD). Once again the Nile becomes a day to day story of both the print and the broadcast media. The main reasons for such developments are the following. Firstly, Ethiopia is building this huge infrastructure by its own finance despite the scale of the dam needs external finance which would be unthinkable for a poor country like Ethiopia. Secondly, the dam is under construction in a transboundary watercourse where there has never been a multilateral treaty or customary law that governs the utilization and the management of the water shared but showed a one state show which is reversed by the signing of the above mentioned treaty-CFA. Thirdly, it is due to the acute opposition from the most downstream state in the Nile-Egypt claiming that the dam will affect water flow downstream and many other constructed and reconstructed reasons. On the other side also, the joy and the hope regarding the dam from the Ethiopian and also from the Sudanese side is another important factor. Nonetheless, all the news, all the articles, all the pieces are not as balanced as they have to be. An assessment of the articles from downstream signals that there are gaps to fill, confusions to clear and it necessitates to clean the misunderstandings and misperceptions about Ethiopia`s claim of the Nile waters and its intension of constructing the GERD. This author has tried to answer to some of the news and opinion articles from Egypt regarding the GERD and the CFA in previous times. Recently a new confused and confusing personal opinion by Nader Noureddine on the Al Ahram Weekly of Egypt entitled Tough Talk: Ethiopia fails to see reason over the River Nile-” is published with a destructive impact on the truth about the Nile issue in general and the GERD in particular.

Nader and His Piece: What He really misses?

Nader Nour Eddin 1The writer tried to portray that Ethiopia has no any reason for its claims on the Nile and in its construction of the GERD. Despite the writer is a professor of water resources and soil from Cairo University his piece lacks intellectual test and just focused on politicization of the science as what the self-claimed Group of the Nile did a few months ago. In fact, he is one of the members of the group and one can guess where the politicization of the issue comes from. Despite the fact that Egypt should ask Ethiopia an apology for a number of reasons Nader reversed the request to come from Ethiopia-which is nonsensical and unscrupulous. Be that as it may, Nader as a professional could work towards bringing the riparian states together to build confidence and enhance trust despite he goes against it. As member of the epistemic community using science to create epistemic consensus-which indeed has tremendous effect on decision making and influence public opinion, should be the objective so as to enhance peace and achieve sustainable development and prosperity among peoples in the Nile Basin-whose bone and flesh is made of the Nile. Now is time for Nader and people with the same stance with him to reexamine their position as to what they hold is nothing other than vicious and unconstructive. In this article I show how and why the writer-Nader Noureddine fails to see reason over Ethiopia`s claim on the Nile in general and the GERD in particular. As a response this piece is also an attempt to clear the confusion, blurredly perceived and misunderstood Nile claim of Ethiopia and the GERD by the Egyptian elite and their victim-the misinformed general public of Egypt.


Nader cited the fact that Ethiopia`s surface water is estimated to be 122 billion cubic meters. No wrong is said here. Despite such a fact, it is only one river-Awash which remains in the country. Almost all except Awash are transboundary watercourses. Numbers tell us that it is only 3 percent of the mentioned 122 billion cubic meters (only 3.67 billion cubic meters) which remains in the country. The rest flows to neighboring countries to Somalia, Kenya, Sudan, South Sudan and Egypt through Genale-Dawa-Wabishebele, Gibe-Omo and the Blue Nile (including Abbay, Baro-Akobo and Tekeze rivers) respectively. The Nile Basin alone covers more than 70 percent of Ethiopia`s surface water resource which is not yet touched. I hope Dr. Nader now get the real information regarding the 14 rivers he wrote about. Dr. Nader and others most of the time run to talk about the erratic rainfall in Ethiopia which is neither sustainable nor sufficient to meet the demand of the fast growing population unless dammed or harvested through the rivers which would otherwise left the country during the short lived rainy season as flood. Global warming and related climatic problems are adding problems to this. But let me ask Dr. Nader and his likes that why are Egyptian scholars afraid to talk about ground water which makes Egypt the most watery country on earth with countries such as Libya and Sudan? For readers information Egypt`s untouched ground water is estimated to be 150, 000 billion cubic meters with a maximum groundwater table up to maximum 1500 meters which in the contemporary technological advancement is easy to utilize in a huge amount.


Dr. Nader wrote about a very interesting issue regarding the Sinai and the Toshka projects which are costly, environmentally unfriendly and legally unacceptable projects from the international law perspective. No state can take a transboundary watercourse outside its natural course for any purpose. But Egypt did that to Sinai through the Al Salam Canal and to Toshka through the huge water pump from Lake Nasser named after ousted president Mubarak which feeds a spillway to the western desert of Egypt. Dr. Nader tried to deceive readers claiming that Sinai was part of the Nile centuries back. Let me ask Dr. Nader how many centuries before was Sinai part of the Nile? The silt deposit he talked about is a fabricated data to deceive the whole world and is a jam-packed politicization of science. Historically at least in the Holly Bible we had no such evidence which we would have if Sinai was part of the Nile at least before 4000 years during the Exodus of the Israelites that they would not be thirsty and God through St. Michael would not rock the rock to quench their thirst. Alas, the Dr. tried to add Toshka as if it was also part of the Nile-another white lie. The two projects-Sinai and Toshka were aimed at controlling every drop of the Nile and to impede upstream states from utilizing the Nile waters by creating facts on the ground and are criticized as the ‘Pharaohnic Monuments of Mubarak’ by both logical Egyptians and non-Egyptian professionals. The truth in general is that there is no any historical as well as scientific evidence to justify that both Sinai and Toshka were part of the Nile Basin system.


Nader also asked about the necessity of increasing the size of the dam and its capacity of storing 74 billion m3 of water in the reservoir that will be created by the GERD. This question was asked by the Group of the Nile of Cairo University where he is a member and answers were given by then. I need to say two things, though. First the 14 billion m3 what Nader talked about is what people like Nader in Cairo needed it to be not Ethiopia needs it. Secondly, the construction of this mega hydraulic infrastructure is also to increase its capacity of generating huge amount of hydroelectricity which would be limited to not more than 2400MW of electricity which is not enough taking Ethiopia`s development objectives and growing demand for energy. For readers` information Ethiopia`s demand for energy is increasing by 32% each year which is difficult to meet unless the country embarks on huge hydraulic infrastructures such as the GERD, Omo III,  and the foreseen Omo IV and V, Mabil, Kara Dobi, Beko Abo and Mendaia projects.


Another concern of Dr. Nader seems the problem of siltation that the GERD would face. Is Dr. Nader showing his circumspection for Ethiopia that it would lose the dam because of huge sedimentation and siltation? Building such expensive mega structure needs care and it must indeed be sustainable and durable. In order to maintain its health environmental conservation must be undertaken by all concerned stakeholders at all levels especially in the upper stream. Thit is one most important reason that the other four (Mabil, Kara Dobi, Beko Abo and Mendaia) dams on the Blue Nile are on the pipeline as they also precipitate the need for environmental conservation and taking serious measures of watershed management which will enhance the health of the environment, avoid erosion and sedimentation and increasing the quality and quantity of water not only for Ethiopia but also for Sudan and Egypt.


Nader seems to blame Ethiopia regarding studying the environmental impact of the dam on downstream countries. It should be clear for readers that Egypt had denied some information that would be added as an input during the study process that Ethiopia conducted. But what is denied did not preclude Ethiopia from going ahead in the process. Besides it is clear that the International Panel of Experts (IPoE) that comprises two experts each from Egypt, Sudan and Ethiopia and one each from UK, France, Germany and Republic South Africa was established due to Ethiopia`s request and Ethiopia has accepted what the Panel of Experts said and has been working for its implementation. Ethiopia was confident enough about the outcome of the report of the IPoE and that is what indeed come about.  Is not it Egypt which tried to undermine the report of the Panel of Experts by trying to bring a new unnecessary proposal in Khartoum on November? For Egypt it would be nice if lessons learned from Sudan and its position regarding the GERD.


Another concern of Dr. Nader Noureddine is what he and the group that he belongs to from Cairo University repeatedly asked: “What if the dam collapsed?” Let me ask: Why is the dam would collapse? For a huge dam like GERD to be collapsed there should be some fundamental problems and reasons both either manmade or natural. Let us consider the natural problems that would led for a dam to collapse. Endogenic forces such as earthquake and volcanic movements would be reasons. Nonetheless, when we look at Guba-where the dam is under construction in Benshangul Gumuz near Sudanese border, such forces are not threats as scientifically collected and analyzed data proves. Let us also consider manmade factors if any. For a dam to collapse due to manmade problems is when either there is a problem in the design and construction or due to other problems such as deliberate destruction. Let us consider the first and we can find that the International Panel of Experts has unambiguously declared that the dam is based on international standards. Secondly the deliberate destruction could be any kind of bombardment or sabotage from enemies which is unthinkable taking the consequences and as each and every Ethiopian are the watchdogs of this mega national pride. And do not forget the made in Ethiopia drones, and the flag carrier armed forces which are always on alert watching who is flying and moving over the skies of Guba.


Nader tried to defend that Egypt had never been a security threat to Ethiopia. Ethiopia has well registered the scars of the Nile politics which have been manifested in civil wars, inter-states wars in the Horn of Africa as proxy wars sponsored by Egypt and the bloodless wars being fought in the international financial institutions and donor agencies which have been denying loans to Ethiopia due to objections from the watchdogs of Egypt. There are four reasons why Egypt should apologize Ethiopia regarding the Nile. Firstly, for the unnecessary and destructive interventions in civil wars and proxy wars that it betrothed against Ethiopia; secondly for its relentless efforts of objecting Ethiopia`s access to finance from international financial institutions; thirdly for using the Nile lavishly and its construction of the unnecessary Aswan High Dam in an open dessert from where more than 10 billion cubic meters of the Nile waters evaporates; and fourthly for the infamous drama at the presidential palace in Cairo where the ousted president Morsi and opposition leaders ridiculed in a live televised discussion which exposes what the elite in Egypt thinks.

A Message to the People of Egypt

As reasoned out above Ethiopia`s water resource is more or less confined on the Ethiopian part of the Nile Basin which accounts more than 70 percent of its total surface water. At the same time it is this area which have been plagued by drought and famine and made headlines of portraying Ethiopia as a land of the ‘green famine.’ Hence utilizing the waters of the Nile to meet development needs in accordance with internationally accepted principles in a way that also protects the needs of its neighbors is its only solution. Ethiopia and Ethiopians believe that as a people of the Nile the bones and flesh of all peoples in the Nile Basin is made up of the mighty Nile. This shows us that we are one. That is why Ethiopia sings the song of peace and development which is based on mutual benefit. That is why Ethiopia has been singing the song of ‘One River, One Nile, One People’ (Nehar wahid, Al nil wahid, sheab wahid). Hence what is important is to develop trust and confidence which will enhance peace, togetherness, and brotherhood which is the only way out of any problem. In this regard, the role of the epistemic community as professionals in providing researched inputs to the general public and governments has effects. It is only when professionals engage honestly and being loyal to the truth that peace can be achieved. The Nile was there and will always be as a belt that binds all the riparian states and its people, what is important is cherishing its fruits mutually and for a common peace and development agenda for a brighter future.

የሞርሲ መንግስት መወገድ፡ ዕድል እና ተግዳህሮቶች (ክፍል ሁለት)

ዘሪሁን አበበ ይግዛው

በመጀመሪያው ክፍል የግብጽ ህዝባዊ መፈንቅለ-መንግስት እና የናይል ውሃ ጉዳይ፡ ከሞርሲ በኋላስ? በሚል ርዕስ በዋናነት የሞርሲ መንግስት የአባይ ፖሊስ በመሰረቱ የቀደመውን እና ከሙባርክም ሆነ ከሙባርክ በፊት የነበረን የግብጽ ግትር የናይል ፖሊሲ እንዲሁም ዛቻ እያይዞ የቀጠለ መሆኑን ለማሳየት ተሞክሯል፡፡ በዚህ ክፍል ደግሞ ሁለት አበይት ጉዳዮች ላይ ወፍ በረር ቅኝት እናደርጋለን፡፡ አንደኛው የሞርሲ መንግስት መውደቅ ያለው በጎ አስተዋጽኦ ከናይል ተፋስ አንጻር ሲሆን ሁለተኛው የሞርሲን መንግስት ተከትሎ ስለመጣው የሽግግር መንግስት ሁኔታ ዕድሎችን እና ተግዳህሮቶችን እንቃኛለን፡፡ ሆኖም በመሐል በሞርሲ አስተዳደር ዘመን ስለነበረው የድርድር ጅማሮ ይጠቀሳል፡፡

የፕሬዝዳንት ሞሐመድ ሞርሲ መወገድ ለግብጽ በዋናነት በመቀጠል ለምስራቅ አፍሪካ እና መካከለኛው ምስራቅ በጎነት በውስጡ ይዟል፡፡ ማን እንደሚመራቸው የሚውስኑት ግብጻውያ ራሳቸው ናቸው፡፡ ሆኖም ግን በበርም ይን በጓዳ ይግባ ሀገሪቱን የሚመራ/በአገዛዝ ወንበር ላይ ያለ አካል በአንድም በሌላም መልኩ የሚከተለው የውጭ ግንኙነት እና ዓለምአቀፍ ፖለቲካ አመለካከት የሚመለከታቸው ሀገራት ስላሉ ነገሩን ከዚሁ አንጻር አስተያየት መስጠት ተገቢ ይመስለናል፡፡ ስለሆነም ለ80 ዓመታት አንድ እባብ እናት እናቱን እየተባለ ያልጠፋው የሙስሊም ወንድማማቾች በግብጽ ወደስልጣን ብቅ ማለት በአንድም በሌላም መልኩ የግብጽ የውጭ ግንኙነት ፖሊሲ ላይ ለአንድ ዓመትም ቢሆን አሻራውን ጥሎ አልፏል፡፡ ከዚህ አንጻር የአባይ/የናይል ውሃ ጉዳይ አንዱ ነው፡፡ የሞርሲ መንግስት በመጀመሪያው ክፍል አንደተዳሰሰው ያለአግባብ እና ትምክህተኝነት እና የማይበጅ ማንአለብኝነትን ገሀድ ባወጣ መልኩ የተሰሙት ተደጋጋሚ ዲስኩሮች በአንድም በሌላም መልኩ የግብጽን ከናይል ተፋሰስ ሀገራት ጋር የሚኖር ግንኙነት እጅጉን ሸካራ ያደርግ ነበር፡፡ በተለይ ፕሬዝዳንቱ እና መንግስታቸው የአገዛዙን መንበር እንደያዙ ቀጥሎ ቢሆን ኖሮ ትንሽ ጉዳቱ ከፍ ይል ነበር፡፡ ይህም በዋናነት ሁለት መሰረታዊ ነገሮች ላይ የቆመ ነበር፡፡ አንደኛው የህግ አውጭወን አካል ከተቆጣጠሩት ፓርቲዎች አንጻር የሚመነጭ ሲሆን ሁለተኛው እና ተያያዡ ጉዳይ እነዚህ ፓርቲዎች ያላቸው ንጽሮተ-ዓለም ነው፡፡ ይህን የምናነሳባት ዋናው ጉዳይ ህግ-አውጭው አካል የስራ አስፋጻሚውን ተጽእኖ ባንድም በሌላ መልኩም ስለሚያሳድር ነው፡፡ ከዚህ አንጻር ስናይ የግብጽ የላይኛው ምክር ቤት በዋናነት ካሉት 180 መቀመጫዎች ውስጥ ብዙውን ኢስላማዊ አክራሪነትን በሚያራግቡት የሙስሊም ወንድማማቾቹ የሰላም እና ፍትሕ ፓርቲ (106) እንዲሁም የሰላፊያው ቡድን ፓርቲ አል-ኑር (46) የተያዘ ነበር፡፡ የአክራሪነት አጀንዳ በገሀድ የሚያጸባርቁት እነዚህ አካላት ያላቸው ንጽሮተ-ዓለምም የተንሸዋረረ እና በዚሁ መስመራቸው የተቃኘ  ነው፡፡ ለምሳሌ ያክል ከቤተ-መንግስት በቀጥታ በስህተትም ሆነ ታስቦበት በተላለፈው ውይይት ላይ እነዚህን ነገሮች እናስተውላለን፡፡  ከናይል ወንዝ አንጻር እንግዲህ ሰላማዊ መንገድን አንከተላለን ስላሉ የቀድሞው ጠቅላይ ሚኒስትር ሂሻም ቀንዲል በዚህ ምክር ቤት ተገኝተው ማብራሪያ ሲሰጡ መወረፋቸውን ማስታውስ ግድ ይሏል፡፡

ከዚሁ ከንጽሮተ-ዓለም ጋር በተያያዘ የምናገኘው ሌላኛው ጉዳይ የእነዚህ ፓርቲዎች ያላቸው ወይም የለመደባቸው እስራኤልን እና የናይልን ውሃ የማተሳሰር ነገር ነው፡፡ ይህንም በቀጥታ በተላለፈው ውይይት ላይ ሲጠቀስ እንሰማለን በአል-ኑር ፓርቲው ሊቀመንበር ዛካሪያ ዩኑስ አበድል-ሃሊም ማክዮን፣ በአል-አዘሃሩ ሼክ ሀሰን አል-ሻኤፍ እንዲሁም የኢስላሚክ ሌበር ፓርቲው ማግዲ አህመድ ሁሴን:: በሌላም መልኩ የእነዚህ ኃይሎች የምስራቅ አፍሪካ የሚያዩበት መነጽር እንዲሁ የተንሸዋረረ ለመሆኑ ማሳያ በተለያያ ጊዜ የሙስሊም ወንድማማቾች በእንግሊዘኛ ድረ-ገጹ ያወጣቸውን ጽሁፎች መመልከቱ ጠቋሚ ነው፡፡ የሙስሊም ወንድማማቾች በሱዳንም እንዳለ ሁሉ በሌሎች የምስራቅ አፍሪካ ሀገሮችም እንዲስፋፋ ፍላጎቱ እጅግ ከፍተኛ ነው፡፡ የኢትዮጵያ በ2006 እኤአ ወደ ሶማሊያ መግባት ተከትሎም የሙስሊም ወንድማቾች ለሶማሊያው ኢስላማዊ ፍርድ ቤቶች ህብረት አጋዥ የሆነ መግለጫ ማውጣቱ የሚታወስ ነው፡፡ በጥቅሉ እጅጉን ባህልን እና ሐይማኖትን መሰረት ያደረገ ሌላ ግጭት ወይም የጥቅም ፉክክር ሊነሳ እንደሚችል መገመት አያስቸግርም፡፡ ከዚሁ ጋር የሚያያዘው በኢትዮጵያ እግሩን እና እጁን ብቅ ብቅ እያደረገ ያለው የሳላፊያ እንቅስቃሴም ለዚሁ ዓላማ መጠቀሚያ ፈረስነት አያመልጥም ነበር፡፡ በሀሰን አልቱራቢ በሱዳን እንዲሁም በደ/ር አሊ ባሻ በሶማሊያ የሚመሩትን ሙስሊም ወንድማማቾች  ስናስብ የሚሰጠን የራሱ የሆነ ምስል አለ፡፡ በተጨማሪም ከአሁን በፊት እንደጠቀስሁትም የቱርክ የሶማሊያ እንቅስቃሴም ከዚሁ አንጻር የሚታይ ነው፡፡ ያለነገርም እኮ አይደለም የቱርኩ ጠቅላይ ሚኒስትር ጠይብ ኤርዶጋን ሞሐመድ ሞርሲ ፕሬዝዳቴ ነው ያሉት፡፡  ይህ ሁሉ ነገር ተደምሮ ለናይል ውሃ ድርድር እንቅፋት መሆኑ አይቀሬ ነበር፡፡ ይህ ማለት ግን የአክራሪነት አጀንዳ ያላቸው የእነ ሞርሲ መንግስትነት አክትሟልና ከተግዳሮት ነጻ የሆነ መወያያ መድረክ ተፈጥሯል ማለትም አይደለም፡፡ ከዚሁ ጋር ተያይዞ ሊነሳ የሚገባው ነገር ቢኖር የሞርሲ መንግስት የቅርብ እረዳት እና አጎብዳጅ የነበረው አጅግ አክራሪው የሰለፊያው አል-ኑር ፓርቲ የፖለቲካ እክሮባቱን በማጠንከር ከሽግግር መንግሰቱን ተቀብሏል፡፡ ዞሮ ዞሮ በሚደረግ ምርጫ እነዚህ ቡድኖች ተመልሰው ወደ ስልጣን ከመጡ የተፈራው ነገር መመለሱ አይቀርም፡፡ ስለዚህም ይህን እያሰቡ መራመድ አስተዋይነት ነው፡፡  ምንግዜም ቢሆን በወሰን ተሸጋሪ ወንዞች ላይ በሀገራት መካከል የሚደረጉ ድርድሮች እና ውይይቶች በውሃ ፖለቲካ ታሪክ፣ የአቅም ሚዛን፣ ኢኮኖሚ እና ወታደራ ኃይል፣ መልከአ-ምድር፣ ሐይማኖት እና ባህል፣ ንግድ፣ የመንግስታት/አገዛዝ ዓይቶች እና ባህሪ ወዘተ ጥላ ለበጎም ለክፉም የሚያርፍባቸው ናቸው፡፡ ስለሆነም የሙስሊም ወንድማማቾች በዚህ ሰዓት ከፖለቲካው ዋና ተዋናይነት ገለል ማለት የራሱ የሆነ በጎ ገጽታ እንዳለው እንረዳለን፡፡

በሌላ መልኩ በሙርሲ ይመራ የነበረው መንግስት መወገድ በራሱ ተግዳህሮቶችን ይዞ መምጣቱ አልቀረም፡፡ በሞርሲ መንግስት አስተዳደር ውስጥ በአባይ ውሃ ጉዳይ ላይ አራት ቁልፍ ሰዎችን እናስተውላለን፡፡ አንደኛ ፕሬዝዳንቱ፣ ሁለተኛ ጠቅላይ ሚኒስትሩ፣ ሶስተኛ ውጭ ጉዳይ ሚኒስትሩ እንዲሁም አራተኛ የውሃ እና መስኖ ሚኒስትሩ ናቸው፡፡ በናይል ውሃ ጉዳይ ላይ በተደጋጋሚ እነዚህን ሰዎች እናውቃቸዋለን፡፡ በተለይ የውሃ እ መስኖ ሚኒስትሩ ሞሐመድ ባሐ ኤል-ዲን እና የውጭ ጉዳይ ሚኒስትሩ ሞሐመድ ካሜል አምር፡፡ ነገሮች ጡዘው በነበሩነት እና የቀድው ፕሬዝዳንት ሞሐመድ ሞርሲ የውስጥ ጉዳያቸውን ወደ ውጭ ለማቀየስ በጣሩበት ወቅት ወደ ኢትዮጵያ በመምጣት ከኢትዮያው አቻቸው ደ/ር ቴድሮስ አዳህኖም ጋር ለድርድር የተቀመጡት ሞሐመድ ካሜል አምር የሞርሲን የመጨረሻ ንግግር ተከትሎ ስልጣናቸውን መለቀቃቸውን አሳውቀው ነበር፡፡ ሆኖም የሽግግር መንግስቱ እስኪሰየም ድረስ በመቆየት ለሽግግር መንግስቱ ውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ነቢል ፋሚ አስረክበዋል፡፡ ምንግዜም ቢሆን የተረጋጋ መንግስት ከለለ እና ስራ አስፈጻሚዎቹ አካላት በተለያየ ምክንያት በተቀያየሩ ቁጥር በድርድር እና ውይይት የራሱ የሆነ ተጽእኖ አለው፡፡ ይህ የሞርሲ መንግስት ካቢኔ መፍረስ ያስከተለው አንድ ተግዳህሮት ነው፡፡ ድርድሩን የሚያካሂዱት አካላት ሰዎች እንደመሆናቸው መጠን ዕለት ዕለት በጉዳዩ ዙሪያ እየተገናኙ እን እያወሩ በመጡ ቁጥር ወዳጅነትም ጓደኝነትም ወንድማማችነትም ሊመሰረት ይችላል፡፡ ይህም በጎ የሆነ የድርድር መንፈስን እና መተማመንን ሊያመጣ እንደሚችል መገመት አያዳግትም፡፡

በዶ/ር ቴድሮስ እና በሞሐመድ ካሜል አምር መካከል የታየው በጎ የሆነ በህዳ ግድብ ዙሪያ ያለውን ችግር ለመፍታት የተደረገ የድርድር ሂደት በጎ ጎኖችን ይዞ ብቅ ማለቱ የሚታወስ ነው፡፡ ኢትዮጵያ እና ግብጽም ሱዳንን በመጨመር የዓለምአቀፍ የባለሙያዎች ቡድኑ ባቀረበው ሀሳብ መነሻነት ድርድሩን እና ውይይቱን ለመቀጠል ተስማምተው ነበር የተለያዩት፡፡ በመሐል ግን የግብጽ ውስጣዊ የፖለቲካ ሁኔታ ባለመፍቀዱ ነገሮች እንደታሰበው አልሄዱም፡፡ የሆነ ሆኖ በግብጽ አዲሱ የሽግግር መንግስት አዲስ ፕሬዝዳንት አድሊ መንሱር፣ አዲስ ጠቅላይ ሚኒስትር- ሀዜም ኤል-ቤብላዊ፣ አዲስ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ነቢል ፋሚ እንዲሁም አዲስ የመስኖ ሚኒስትር ሞሀመድ አበድለ ሙጣሊብን እንዲሁም መከላከያ ሚኒስትሩን ጄኔራል አበድል ፋታህ አል-ሲሲን በምክትል ጠቅላይ ሚኒስትርነትሞሐመድ አል-ባራዳይን ደግሞ የውጭ ጉዳዮች ምክትል ፕሬዝዳንት አድርጎ ይዟል፡፡ የእነዚህ ሰዎች ወደዚህ ቦታ መምጣት የራሱ የሆነ አንድምታ አለው፡፡

አዲሱ ጠቅላይ ሚኒስትር ቤብላዊ የመንግስታቸው አንዱ ትልቅ ስራ ኢትዮጵያ በመገንባት ላይ ባለቸው የህዳሴ ግድብ ዙሪያ ያለ አለመግባባት በሰላማዊ መንገድ መፍታት እንደሆነ ገልጸዋል፡፡ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ነቢል ፋሚም በመጀመሪያው ጋዜጣዊ መግለጫቸው ኢትዮጵያን ከመምጣታቸው ስንጠራት አቤት አልለን አለች በሚል መንፈስ መክሰሳቸው ውይይቱን እና ድርድሩን በገንቢነት ከመቀጠል ይልቅ ወደ ኋላ ይጎትተዋል፡፡  የሆነ ሆኖ አዲሱ ውጭ ጉዳይ ሚኒትር አያይዘው አዲስ የውጭ ጉዳይ ፖሊስ አፈሪካን እና ጎረቤት ሀገሮችን መሰረት በማድረግ እንደሚቀርጹ አስረድተዋል፡፡ ይህ ከሆስኒ ሙባርክ መንግስት ውድቀት ማግስት ጀምሮ በተደጋጋሚ የተለፈፈ ጉዳይ ቢሆንም ተግባራዊ ግን አልሆነም፡፡ ለምሳሌ ከሞርሲ መመረጥ በፊት የነበረው የኤሳም ሻራፍ የሽግግር መንግስት በመስከረም 2011 ኢትዮጵያ እና ግብጽ አዲስ የግንኙነት ምዕራፍ እንደሚከፍቱ ገልጸው ወደኋላ መመለስ እንደማይቻል እንዲሁም የቀደመው መንግስት የተሳሳተ ፖሊሲ ቀርጾ ይንቀሳቀስ እንደነበር አክለው ወደ ኋላ መመለስም እንደሌለ አስረድተው ነበር፡፡ ይሁን እና በአፍ የሚባለው ነገር ከሚደረገው ነገር ነገር ጋር ገጥሞ አልተስተዋለም፡፡ የሞርሲ መንግስትም እንዲሁ አስተጋቶ ነበር፡፡ ነገር ግን በተግባር የሆነው ያ ቀድሞ በሙባርክ እና ሳዳት ዘመን የነበረው የከፋፍለህ ግዛ እና የቀረርቶ ፖሊሲ ነበር፡፡

በእርግጥ አዲሱ የውጭ ጉዳይ ሚኒሰትር ይዘውት የመጡት ነገር ግብጽ የውሃ ዋስትና ፖሊሲዋን እንደገና መፈተሸ አለባት ማለታቸው ነው፡፡ በዚህም መሰረት የውሃ ዋስትና የሚለው ሐረግ አንድገና ትርጓሜ እንደሚያሻው ገልጸዋል፡፡ ምን ዓይነት የሚለው ግን ወደፊት የሚታይ ነው፡፡ ነገር ግን የውሃ ዋትናነት ከብሔራዊ ድህንነት ጉዳይ ጋር በማተሳሰር እና ፖለቲካዊ እና ወታደራዊ ፍቺ እንዲኖረው የሚደረግ ከሆነ ዞሮ ዞሮ እዚያው ነው የሚሆነው፡፡ የውሃ ዋስትና በመሰረቱ ከኢኮኖሚያዊ ጉዳዮች ጋር እንዲሁም ውሃን ፍትሐዊ እና ምክንያዊ በሆነ መልኩ ከመጠቀም መርህ ጋር ተያይዞ ሲበየን ወይም ሲተረጎም የተፋሰሱን ሀገራት ወደ ሰላም እና ትብብር ይወስዳል፡፡ ሆኖም ግን ወታደራዊ እና ፖለቲካዊ ብያኔ ከተሰጠው ልዩነትን ማፋቱ በተግባር የታየ  ነው፡፡ ግብጽ ነቢል ፋሚ እንዳሉት የውሃ ዋስትና ጉዳይ እንደገና መመርመር ያለበት ይህም በጎ የሆነ አቀባበል የሚኖረው ነው፡፡ ሆኖኖም ግን ነቢል ፋሚ በ2011 ሚያዝያ ወር ላይ ስለ ናትስማ (የእንቴቤው ስምምነት) አስተያየት ሲሰጡ ይህ ስምምነት በመፈረሙ የናይል ተፋሰስ እንደ ቀድሞው አለመሆኑን ይናገረላ፡፡ ሆኖም ግን ነቢል ፋሚ የዚህን ስምምነት ፍትሐዊ እና ምክንያታዊ የውሃ አጠቃቀም መርህ ከመቀበል ይልቅ የላይኛው ተፋሰስ ሀገራት ያላቸውን ብዙ ውሃ የሚያጠራቅሙበትን መንገድ መፈለግ አለብን ይላሉ፡፡ በዚሁ አስተያየታቸው ላይ የላይኛው ተፋሰስ የውሃ ፕሮጀክቶች ለኤሌከትሪክ ማመንጫ ይሁኑ እንጅ ዲዛይቻቸው ወደ ግብጽ ውሃ እንዳይሄድ ለማድረግ ወይም ለመቆጣጠር እንዲያች ተደርጎ ሊሰራ ይችላል ሲሉ የተሳሳተ ጥርጣሪያቸውን ይገልጻሉ፡፡ አለመተማመን እና ጥርጣሬ ካለ እንዴትስ ትብብር ሊመጣ ይችላል፡፡ የእኒህ ሰው አስተሳሰብ በመሰረቱ በካይሮ ዩኒቨርሲቲ ውስጥ ካሉት እንደ እን ሞሐመድ ነስር አል ዲን አላም የተለየ ነው ለማለት ያስቸግራል፡፡ የሆነ ሆኖ የውሃ ዋስትናን እንዴት እንደሚተረጉሙ እንዲሁም ደግሞ በሀገራቱ መካከል በሚደረገው ድርድር ለውጦቹ የሚታዩ ይሆናል፡፡

ለማጠቃለል ያክል በወሰን ተሸጋሪ ወንዞች ዙሪያ በሚደረግ እሰጣ-ገባ ውስጥ አንዳንድ ጸብ-አጫሪነት የሚያጠቃቸው መሪዎች መወገዳቸው ለአጠቃላይ ተፋሰሱበጎ የሆነ አንደምታ ቢኖረውም የራ የሆኑ ተግዳሮቶችም አሉት፡፡ በዋናነትም ቶሎ ማለቅ የሚችልን የድርድር ሂደት ማራዘሙ የግድ ነውና፡፡ ውይይት እና ድርድር ሰዎችን መሰረት አድርጎ የሚካሄድ በመሆኑ በሰዎች መካካል በጎ የመግባባት እና የመወያየት መንፈሶች ሲኖሩ ድርድሩን ያግዛሉ፡፡ ምንም እንኳን በፊትም የነበሩም ሆነ ያልነበሩ ባለሙያዎች ፖለቲከኞችን ከጀርባ በመሆነ የሚያግዙ እና ዋናውን ስራ የሚሰሩ ቢሆንም በፖለቲከኞች መካከል ያለ ግንኙነት የነገሮች ሁሉ ማሳረጊያው ነው፡፡ ምንግዜም ቢሆን ሳይንስ እና ባለሙያዎች መደራደር እና መወያየት እንዳለ ቢያሳኑም፣ የተለያየ የመፍትሔ ሀሳብ ቢያቀርቡም የሀገራቱ የፖለቲካ ውሳኔ የነገሮች ሁሉ ማሰሪያ ነው፡፡ ስለሆነም በግብጽ የታየው ለውጥ እንኳን ደህና መጣህ የሚባል ቢሆንም የራሱ የሆኑ ተግዳህሮቶችም አሉት፡፡ ዋናው ነገር ደ/ር ዳኛቸው አሰፋ በአንድ ወቅት በሸገር ሬዲዮ እንዳሉት “ብርሐንን ስታይ ተከተል፡፡ ነገር ግን ወደ ሌላ ጨለማ እንዳያስገባህ ተጠንቀቅ” የዚህ ጽሁፍ መልዕክት ነው፡፡