Open Letter to Egypt: A Response to The Spokesman of Egypt`s Ministry of Foreign Affairs Regarding GERDP from An Ethiopian Perspective

Open Letter:
To the People of Egypt,
To the Ministry of Foreign Affairs of the Arab Republic of Egypt
By: Zerihun Abebe Yigzaw
The Spokesman Office of the Ministry of Foreign Affairs of Egypt released what it calls “Egypt’s Perspective towards the Ethiopian Grand Renaissance Dam Project (GERDP)” on 17 March 2014 in the Country`s Ministry`s website and also reported by one of Egypt`s newspapers Daily News Egypt under the heading “Foreign ministry announces official stance on GERD.” Despite nothing new is said in the statement of the Ministry`s statement there are issues included to deceive and confuse its reader mainly the people of Egypt and the international community. This open letter is prepared to unpack the confusions created by that statement-if any, and also to make issues clear regarding the GERDP of Ethiopia and what follows after the International Panel of Experts (IPoE) on GERDP submitted its final report to the governments of Ethiopia, Sudan and Egypt. In line with this, this open letter attempts to clarify issues in relation to two documents mentioned by the statement-namely: the 1902 Border Treaty between Ethiopia and Britain and the 1993 Agreement on Framework Cooperation between the Transitional Government of Ethiopia (TGE) and the Arab Republic of Egypt.
GERD: The Luckiest Dam
The Grand Ethiopian Renaissance Dam (GERD) Project is the most luckiest dam on earth-I claim. It is a dam where its studies goes back to the 1950s and 1960s where the eventual site was identified and feasibility studies were conducted. The dam site was identified in 1964 following the five year studies by the United States Bureau of Reclamation (USBR) which identifies four mega dam sites namely-Karadobi, Mabil, Mendaia and Border. The GERDP is now under construction on a site which was formerly named as Border dam which is 21 kilometers away from Ethio-Sudanese Border. As I mentioned the USBR which studied the hydrology of the dam further developed preliminary designs of the dams for irrigation and hydropower which includes a total of 32 projects. Letter on the dam site was subject to the study of the Ministry of Water of the Federal Democratic Republic of Ethiopia which undertook Abbay River Basin Integrated Development Master Plan Project where the final report was published in August 1997.
Moreover, as the Egyptian Spokesman stated the Dam was also identified as one of the projects for the regional power trade for Easter Nile Basin countries that includes Egypt, Ethiopia and the Sudan. Through the years though the NBI was not moving as expected regarding the implementation of the identified projects including Mendaia another hydropower dam which is in the pipeline to be constructed sooner. Despite the Nile Basin Initiative-NBI was not moving Ethiopia as a sovereign and independent state was undertaking its own revisions and studies on the dam sites identified to increase their efficiency and productivity. Out of such studies and revisions the biggest dam site is born where the now the GERD is under construction. This is one reason by which the GERD is the luckiest dam. In fact, GERD is also luckiest because the designer of the final dam design was prepared in Studio Pietrangeli which prepared some 200 dam designs all over the world. Thus, the design change to the height and length of the dam is a result of continuous scientific studies aimed at making the dam efficient and productive to meet the energy needs of the country which is growing at 32% which would only be meet if projects such as the GERD are constructed.
Regarding Implementing the IPoE Recommendations
The Nile Basin had been unfortunate as there was no any basin wide agreement that binds all the riparian states in the management and utilization of its waters. The only multilateral treaty introduced to the basin as a result of more than 10 years of negotiations is the Agreement on the River Basin Cooperative Framework (CFA) which was signed on 14 May 2010. So far six upstream states have signed and two gave ratified it as the rest of the sates are in the process of ratification. While South Sudan is in the process of accession where the process is in its Ministry of Justice, D R Congo is for the CFA despite not signed. Downstream states Egypt and Sudan despite they were part of the negotiations have opposed the CFA. Hence it can be concluded that there is no agreement between upstream and downstream states regarding the utilization of the Nile waters nor a customary rule that governs the actions of the riparian states.
It is in this situation that Ethiopia-where it is not obliged-indeed do invite Egypt and the Sudan to establish together with Ethiopia, an international panel of experts (IPoE) to assess the impacts of GERD to downstream states-if any and to the benefits. The IPoE was composed of six experts from the three Easter Nile riparians-Egypt, Ethiopia and Sudan each represented by two experts and four international experts from Germany, Republic of South Africa, Britain and FranceEthiopia provided the IPoE 110 maps and design documents and 43 research documents a total of 153 research and design documents. The IPoE has selected what it considers as basic and most important and deliver its final report to the governments of Ethiopia, Egypt and the Sudan at the end of March 2013 after a total of 49 meetings in six rounds. Apart from the main IPoE experts another geotechnical panel of experts was established and assessed documents and conducted field visits on the site regarding the geotechnical issues of GERD.
According to the final report document of the IPoE, the GERD will have benefits to downstream states in many ways. In line with this the IPoE declared that the dam will not cause significant harm to the two downstream states-Egypt and the Sudan. Apart from this, though, two sets of recommendations were made by the IPoE. The first sets of recommendations were for Ethiopia which in fact the country has been undertaking as GERDP is awarded based on Engineering Procurement Contract (EPC) which is based on state of the art technology and which requires updating of technology and revisions if necessary. The second sets of recommendations were made for the three Eastern Nile Countries to undertake together the study of eastern Nile Basin hydropower model study and Transboundary Environmental and Socio Economic Impact Assessment study to boost confidence and enhance trust.
Nevertheless, the discussions for the implementation of the recommendations made were not successful mainly due to the uncooperative appearance and rigidity of Egypt. In the three rounds of talks held in Khartoum on the first weeks of November, December and January were fated to fail due to Egypt`s unnecessary proposal of establishing another parallel international panel of experts which Ethiopia and Sudan opposed claiming that there is no necessity to establish the panel as the tripartite committee to be established by 12 experts from the three countries each contributing four experts equally would be enough of undertaking the activities that Egypt needed to be undertaken by the new international panel of experts that it wished to establish. Besides this Egypt especially at the third round of the talk on January tabled an agenda which is out of the scope of the IPoE recommendations disguise under the title Confidence Building Measures. Those so-called confidence building measures are cooked to undermine the CFA. If Egypt needs any confidence building measures it should look back to the delaying of ratifying the CFA, the activities of the Nile basin states in the NBI and as well the establishment of the IPoE on the GERD where Ethiopia initiated with the aim of boosting confidence and developing trust in a basin where there is no a binding agreement between Egypt and Ethiopia which forces Ethiopia to do so. Thus the accusation against Ethiopia by the Ministry of Foreign affairs of Egypt is baseless and in fact an attempt of blaming others for its own faults-which is a dead strategy in the Nile Basin.
Ethiopia has undertaken environmental and hydrological impact assessment using secondary data. Here it should be noted that the IPoE recommended the conduct of such studies to better understand the impacts by involving the three countries for their benefit and to enhance confidence. But again the process is undermined by Egypt`s insistence and rigidity by tabling unnecessary issues in discussions which were meant to implement the recommendations of the IPoE as discussed above.
Regarding the International Law Principles
As stated above upstream and downstream states of the Nile have no common and binding agreement which regulates their activities in managing and utilizing the Nile waters. But Egypt is accusing Ethiopia of violating different principles of international law. The following are some of the principles that the Spokesman on of Egypt`s Ministry of Foreign Affairs raised which in my view requires responses. By doing so I will show why Ethiopia did not violate any international law principle regarding the GERDP.
The Obligation to Prevent [Significant] Harm:- According to international law the obligation not to cause significant harm is one principle in the management and utilization of transboundary watercourses. Here it should be noted that the statement of the Egyptian Ministry dare to omit the basic concept in this principle ‘Significant’ which is included here. Nonetheless, the Obligation not to cause significant harm should be seen in line with the most relevant and a basic principle of customary international law-equitable and reasonable utilization. The 1997 Un Convention on the Law of the Non-Navigational Use of International Water course under article 7 (2) declares that the no significant harm principle should be seen in due regard to Article 5 which is about equitable and reasonable utilization and article 6 which discuss the different factors to be used in determining what constitutes equitable and reasonable utilization. In the same token Article 5 of the CFA declares that the obligation not to cause significant harm should be seen in due regard to Article 4 which declares about equitable and reasonable utilization. Ethiopia is undertaking the construction of GERD in line with the basic principle of equitable and reasonable utilization which gives every riparian state a right to utilize a watercourse in its territory without causing significant harm to other users. Be that as it may, it is astonishing to see the Spokesman statement deliberately omit the conclusion of the IPoE on the GREDO which declares the GERD will not create significant harm to downstream states.
The Duty to Cooperate:- The Spokesman statement also stated that Ethiopia is constructing the GERDP in violation of the obligation to cooperate. But the truth is the other way. The violator is the accuser-Egypt which is against any form of cooperation based on equitable and reasonable utilization Who is leaving the forum of cooperation on the Nile? Is not it Egypt which freezes its activities in the NBI in general and in Eastern Nile Subsidiary Action Program (ENSAP)? Is not it Egypt which hinders discussions on the implementation of the IPoE recommendations in the three round of talks and declare not to cooperate and discuss with Ethiopia [and Sudan] unless the rigidly tabled conditions of Egypt accepted by the two countries mainly Ethiopia?
The obligation of prior notification and exchange of information:- There are some issues to be discussed here. Firstly, Ethiopia would be obliged to notify Egypt on its planned projects had there been any legal obligation on the former to do so but there is no one. Secondly, Egypt would be notified had it been a member of the NBI and party to the CFA where planned measures issues are clearly discussed in the provisions of the agreement under articles 7, 8 and 9. Thirdly, Egypt is asking Ethiopia to do what the former did not do while undertaking mega hydraulic projects that has effects to the later and other co-basin states in the upstream. Ethiopia was never notified and consulted when Egypt undertakes the construction of the High Aswan Dam and the ongoing construction of the catastrophic Toshka project in the Western Dessert of Egypt and the Al Salam Canal. It is worth noting here that the Nile is diverted out of its natural course by Egypt to the western dessert and to Sinai. In fact the diversion to Sinai through the Al Salam canal under the Suez Canal is an Inter-continental Water transfer which takes the Nile waters from Africa to Asia. So, is Egypt`s question a legitimate one both legally and morally? Egypt would appreciate and thank Ethiopia for establishing the tripartite committee which culminated with the establishment of the IPoE on GERDP that even involves two Egyptian experts.
Regarding the 1902 Boundary Treaty Between Ethiopia and Britain
It is surprising to read that Egypt argue that the GERDP is in violation with this boundary treaty between Ethiopia and Britain regarding the border between Sudan and Ethiopia. Despite, the 1902 Treaty was a boundary treaty, under Article III it discussed matters pertaining to the Nile waters in Ethiopia. A lot has been said and debated regarding state succession to the treaty-particularly about Article III and the meaning of the most important phrase in this article-‘not to arrest.’ I will argue in brief why the 1902 Boundary treaty has nothing to do with the GERDP and the following are the most important notes that the Egyptian policy makers should take note out of. Firstly, Egypt is not eligible to be a successor of the treaty as they were never involved in it in any form. When the treaty was signed Egypt was under the yoke of British`s colonial rule and that does not mean that Egypt is successor to the ex-colonial power in the Sudan-which is a free and independent sovereign state. Secondly, the treaty is a boundary treaty not a water treaty. Water treaties are not like boundary treaties to be transferred to successor states.
Thirdly, it should be clear that the Amhraic and the English versions have different meanings regarding the scope that the treaty is applicable to and even the content. While the Amharic version states that Ethiopia has agreed to the government of Britain, the English version declares Ethiopia agreed to the government of Britain and the Government of Sudan-which never existed at the time. Fourthly, the meaning of “not to arrest the flows” of the mentioned waters of “Lake Tana, the Blue Nile or the Sobat [Baro]”does not mean that Ethiopia should not take any activity to utilize its waters on the mentioned water courses. To be clearer, Article III of the 1902 agreement has no any clause to oblige Ethiopia not to construct any hydraulic infrastructure that would enable her to utilize its water resources. In fact, Emperor Menilek II at the time had sent a letter to the government of Britain in London that Article III of the 1902 agreement should not be understood that Ethiopia will not utilize any water from the Nile now or in the future. I mentioned the above four basic issues not to mention fundamental change of circumstances in the region as colonialism is ended in the region and there is no any power called Britain in Sudan which would claim Ethiopia to be abide by the provision and in fact, Ethiopia would also raise the issue of unequal treaties as well as the way the treaty was written in a mood that creates one sided obligation to Ethiopia only. Moreover, there is this principle called principle of sovereignty of a state over its natural resources which can also be seen as part of the principle of self-determination in international law and achieved a status of customary international law of a jus cogens nature. Ethiopia time and again has declared that it is utilizing the Nile waters to alleviate poverty and not to choke the Nile waters to harm Egypt. And as clearly stated in the Amharic version of Article III, the GERD is not being built to totally arrest the flow of the Nile waters. Ethiopia is building the dam to utilize the Nile waters which originates in its territory in equitable and reasonable manner.
Regarding the 1993 Agreement on the Framework for Cooperation between Ethiopia and Egypt
The 1993 “agreement on the framework for cooperation between Egypt and Ethiopia” signed between President Meles Zenawi as president of the TGE and President Hosni Mubarak of Egypt was not an agreement or treaty in the true meanings of the terms. Nor it was signed with the intention of scaling up in to a treaty. It was a document more or less signed as a Memorandum of Understanding (MoU) as a framework for future cooperation between Egypt and Ethiopia. At the center of the MoU was the principle that refrained states from creating appreciable harm to a co-basin state while utilizing a watercourse that is share between the states concerned-here the Nile.
Unfortunately the ink was rarely dry when Egypt stood against it by undertaking a project activity that would create appreciable harm to all upstream states on the Nile. In international water law, the understanding is that downstream states would also create significant harm to upstream states despite not physically tangible. In this regard undertaking massive hydraulic projects without involving upstream states is considered as harm to upstream states as the intention of downstream states is to create facts on the ground which would preclude upstream states from utilizing the water resources in the future. Hence the 1997 Egypt`s commencement of constructing the Toshka and Al Salam as the New Valely Projects are part of such commotion. Besides this Ethiopia has no any reason to be bind by the mentioned MoU for two main reasons. Firstly as it was not mean any agreement or treaty in the true sense of the term it has not been ratified in the parliament nor initiated for such a process. Secondly, there is a basin wide agreement that Egypt itself took part in the negotiation for more than 10 years which later signed as the CFA. Egypt has signed on every provision that it agreed on in the CFA except Article 14(b) during the years of negotiations for the CFA.
Besides as stated above the no appreciable harm principle can only be seen in due regard to the principle of equitable and reasonable utilization. The idea is that, a state would create significant/appreciable harm to another state if water is not utilized equitably and reasonably. Contemporary international law has given precedence to the principle of equitable and reasonable utilization which is a customary law in international relations.
Regarding Water Security
The final word of the document from the MFA of Egypt is the issue of water security which is linked with national security. In the last paragraph of the statement of the Spokesman it is written that “It is important to note as well, that Egypt stands ready to engage in a transparent and serious negotiation process with the governments of Ethiopia and Sudan to ensure the agreement on a win-win scenario that would ensure the fulfillment of Ethiopia’s developmental needs, as well as the interests of Sudan, while preserving Egypt’s water security.” The irony is the stated statement is a paradox and self-conflicting. Egypt stated that it is not a problem if upstream states-such as Ethiopia undertake activities to meet its developmental needs but at the same time it denied them by declaring these activities should be done “while preserving Egypt`s water security.” Egypt`s security from the Egyptian perspective is defined as the self-claimed 55.5 billion cubic meters of water which is neither known nor recognized by upstream states as the definition of “Egypt`s water security” from the Egyptian perspective will not leave a single drop of water to them as the entire water flow is divided between Egypt, Sudan and evaporation from Lake Nasser behind the High Aswan Dam in Egypt and Sudan.
Here it should clearly understood that Egypt like any other Nile Basin state can make sure that its water security-as defined in the CFA-is maintained when it is part of the CFA which is a solution in the Nile Basin and capable of accommodating the interest of all the riparian states. Water security in the CFA is defined as “the right of all Nile Basin States to reliable access to and use of the Nile River system for health, agriculture, livelihoods, production and environment.” If Egypt accepts this, there is a way out and a win-win situation can be achieved. The only way, therefore, to solve any problem on the Nile is when those states that are not accepting equitable and reasonable utilization review their stance and make up their minds to the reality rather than living in day dreams of attempting to maintain a zero-sum-game of win-lose situation in the Nile Basin which is a dead-end.


አሉላ አባ ነጋ፡ የጉራዕው አንበሳ ከ138 ዓመታት በኋላ

ዘሪሁን አበበ ይግዛው


hidaseእንደ አውሮፓውያኑ አቆጣጠር በመጋቢት 7 ቀን 2014 የአቢሲኒያ ፍላይት ባለቤት ካፒቴን ሶሎሞን በሚያበሯት ሚጢጢ የሰማይ ታክሲ-አስር ሰው የምትይዝ ትንሽ አውሮፕላን ውስጥ የውሃ፣ መስኖ እና ኢነርጅ ሚኒስቴር የተከበሩ አቶ አለማየሁ ተገኑን፣ አመብሳደሮችን እና የኢትዮጵያ ብሔራዊ የባለሙያዎች ቡድን እና ጋዜጠኞችን ይዛ አቅጣጫዋን ወደ ምዕራብ ኢትዮጵያ በማድረግ ወደ ጉባ ወረዳ ቤንሻንጉል-ጉሙዝ ክልል አቀናች፡፡ የጉዞው ዓላማም የታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ የደረሰበትን ሁኔታ ለማየት ነው፡፡ እንደ ዕድል ሆኖ ምስጋና ለክቡር ሚኒስትር አቶ አለማየሁ ተገኑ እና ለአቶ ፈቅአህመድ ነጋሽ (በውሃ፣ መስኖ እና ኢነርጅ ሚኒስቴር የወሰን እና ወሰን ተሸጋሪ ወንዞች ዳይሬክቶሬት ዳይሬክተር) ይሁን እና በዚች ትንሽ አውሮፕላን ውስጥ ሆኜ ቁልቁል አባይ ደንበር ሊሻገር ሲጣደፍ ሳየው ንዴት ውስጤን አቃጠለው፡፡ ተመልሼ ደግሞ የታላቁ ህዳሴ ግድብን ሳስብ ይህ ወንዝ ለሀገሩ ሊቆም ነው ብዮ ተጽናናሁ፡፡ ወዲያውም የበውቀቱ ስዩምን

ከተመኙ ላይቀር ወንዝነት መመኘት

አገርን ሳይለቁ ሌላ ሀገር መገኘት፡፡

የምትል ስንኝ ለራሴው አስተውሼ ፈገግ አልኩኝ በውስጤ፡፡ ግን አሁንም አሁንም ውስጤን ቁጭት አልለቀቀውም ነበር፡፡ አንዳች ስሜትም ውስጤን ይኮረኩረው ነበር፡፡ በመሐል ግን እንደ ድንገት ዶ/ር ጌታቸው አሰፋ በአዲስ ጉዳይ መጽሐት “የ ‘ጉ’ ቤት ለግብፆች” ብሎ የከተበው መጣጥፍ ትዝ አለኝ፡፡ ጉንደት—- ጉራዕ— ጉባ—- አልኩ በለሆሳስ ቃላቱ እና ድርጊቶቹ ተከታትለው በዓይነ ህሊናየ እየተመላለሱ፡፡ ያለ ነገር አልነበረም ትዝ ያሉኝ፡፡ አንዳች የቀን መገጣጠም ስላላቸው እንጅ፡፡ ልክ በዚህች ቀን የዛሬ 138 ዓመት ነበር ራስ አሉላ አባ ነጋ በጉራዕ ታሪክ የሰራው፡፡ ለዛች ታሪካዊ ቀን መታሰቢያ ትሆን ዘንድ እና እንዲሁም ከመጋቢት 7 ቀን እስከ መጋቢት 9 ቀን 1876 የተደረገውን የጉራዕ ጦርነት ለመዘከር የሚከተለውን ለማለት ወደድኩ፡፡ “በጉባ ሰማይ ስር፡ አጭር የጉዞ ማስታወሻ” የምትል አጭር ማስታወሻ በቅርቡ አስነብባለሁ፡፡ እስከዛ ግን እንሆ በረከት… አሉላ አባ ነጋ ወዲ ቁቢ….

ሞሐመድ ዓሊ፣ ኬዲቭ እስማኤል ፓሻ እና ኢትዮጵያ

በ1805 (ሁሉም ዓመቶች እንደ አውሮፓውያን አቆጣጠር ናቸው) የኦቶማን ቱርክ የግብፅ አስተዳዳሪ ሆኖ የተሾመው አልባኒያዊው ሙሐመድ ዓሊ ወደ አፍሪካ መምጣት ለብዙ ክስተቶች ምክንያት ሆኗል፡፡ በወቅቱ የኦቶማን ቱረክ ኢምፓየርን መዳከም ያስተዋለው ሙሀመድ ዓሊ ፓሻ የራሱን ኢምፓየር ከግብፅ ወደ ደቡብ አና ወደ ሰሜን እስከ መካከለኛው ምስራቅ ለመዘርጋት ዕቅድ ነበረው፡፡ ይሁን እንጅ ወደ መካከለኛው ምስራቅ ሊያደርግ ያሰበው ዘመቻ የተገታው በወቅቱ አካባቢውን ይቃኙ በነበሩት በእንግሊዝ እና በፈረንሳይ ኃይሎች ነበር፡፡ ሆኖም በደቡብ በኩል ከልካይ ያላገኘው አልባኒያዊ በ1821 ሰሜን ሱዳንን ተቆጣጠር፡፡ ሲቀጥልም ዓይኑን ኢትዮጵያ ላይ ጣለ፡፡ ከ1805 እስከ 1849 ስልጣን ላይ የቆየው ሙሐመድ ዓሊ በዋናነት የተሳካለት ግብፅ ራሷን የቻለች እና ከኦቶማን ቱርኮች ነፃ የሆነች ሀገር መመስረቱ ነው፡፡ ከዚህም ጋር ተያይዞ ቀደም ሲል የኦቶማን ግዛቶች የነበሩ የቀይ ባህር እና የህንድ ውቅያኖስ አዋሳኝ ጠረፎችንም በግብፅ ስር ለማድረግ ጥሯል፡፡ የግብፅ ሱዳንን መያዝ ተከትሎም ከኢትዮጵያ ጋር በዋድ ካልታቡ፣ በዋልቃይት እና በጠገዴ አካባቢ ከተደረጉ ጦርነቶች ነበሩ፡፡ ዋና እና የከረሩ ጦርነቶች የተካሄዱት ግን የሙሐመድ ዓሊ የልጅ ልጅ ኬዲቭ እስማኤል ፓሻ (1863-1879) ወደ ስልጣን መምጣትን ተከትሎ ነበር፡፡

የአያቱን የመስፋፋት ሃሳብ ለማሳካት ደፋ ቀና ብሎ፤ ብዙ ደክሞ እና በአሜሪካውያን እና በአውሮፓውያን በአማካሪዎች እና በቅጥረኛ ወታደሮች ታጅቦ ኢትዮጵያን ለመውረር ቆርጦ የነበረው ኬዲቭ ኢስማኤል ፓሻ ዓላማው ከግዛት ማስፋፋት ባለፈ ነበር፡፡ ወንድምነህ ጥላሁን በ1979 ባሳተሙት መጽሐፍ እንዳሉት ወረራው በዋናነት በጣና ሐይቅ እና በጥቁር አባይ ያነጣጠረው የግብፅ ኢምፔሪያሊስታዊ ፍላጎት ውጤት ነበር፡፡ እንዲሁም በተመሳሳይ መልኩ እንዲሁ የኬዲቭ እስማኤል ታሪክ ጸኃፊ እንደገለጸው እና በስቨን ሩቢንሰን (1976) እንደተጠቀሰው “የኬዲቩን ቅኝ ግዛት ስራ በአንድ አገላለጽ ማጠቃለል ይቻላል፤ ሁሉንም የናይል ተፋሰስ መሬት በሀገሩ ቁጥጥር ስር በማድረግ የናይልን ወንዝ ግብፃዊ ወንዝ ማድረግ ይፈልግ ነበር፡፡” ይህንን ለማሳካትም ተደጋጋሚ እና ያላቋረጡ የወረራ ሙከራዎችን አድርጓል፡፡ ነገር ግን ሁሉም ሙከራዎች ከሙከራት አልዘለሉም፡፡ በዋናነት የሚጠቀሱት ሁለት ዓበይት ጦርነቶች ደግሞ የ1875 የጉንደት እና የ1876 የጉራዕ ጦርነቶች ናቸው፡፡ በሁለቱም ጦርነቶች ወራሪዎቹ ግብፆች እና አጋዥ ቅጥረኛ ወታደሮች እና አማካሪ ጄኔራሎች ሽንፈትን ተጎንጭተው ተመልሰዋል፡፡ ድልም ለኢትዮጵያ እና ለኢትዮጵያውያን ሆነ፡፡ ከአነዚህ ሁሉ ድሎች በስተጀርባ ደግሞ የአንድ ሰው ስም ሁሌም በጉልህ ይነሳል፡፡ አሉላ አባ ነጋ!!

የአሉላ ወዲ ቁቢ አነሳስ

ራስ አሉላ በ1847 በተምቤን ዙቁሊ ሚካኤል እንደተወለዱ ማሞ ውድነህ በ1987 የዶጋሊ ጦርነትን 100ኛ ዓመት በማስመልከት በተዘጋጀው ልዩ የመታሰቢያ ታሪካዊ ጉባዔ ላይ ባቀረቡት ጽሁፍ ይገልፃሉ፡፡ ደራሲ ማሞ ውድነህ እንደሚሉት የራስ አሉላ አባት እንግዳ ቁቢ አራት ልጆቻቸውን ራስን እና ሀገርን መከላከል እንዴት መማር እንደሚቻል ያስተምሩ ነበር፡፡ አሉላ ግን ከሁሉም ይልቁ ነበር፡፡ በዙቂሊ ሚካኤልም ከመምህር ወልደጊዮርጊስ ይማሩ እንደነበረ ማሞ ውድነህ አብራርተዋል፡፡ አሉላ ወዲ ቁቢ የጉልምስና ስራውን በአጼ ዮሐንስ አጎት በራ አርአያ ደምሱ ቤት አሽከር በመሆን እንደጀመሩ ፕሮፌሰር ንጉሴ አየለ “Ras Alula and Ethiopia`s Struggle Against Expansionism and Colonialism: 1872-1897” በተሰኘ መጣጥፋቸው ገልጸዋል፡፡ እንደ ፕሮፌሰረ ንጉሴ ገለፃ ራስ አሉላ በስተኋላ ወደ ደጃዝማች በዝብዝ ካሳ (ኋላ አፄ ዮሐንስ 4ተኛ) ቤት ከተዛወሩ በኋላ ሹመትን በሹመት በመደረብ ወደፊት ገሰገሱ፡፡ በመጀመሪያ እልፍኝ አስከልካይ ቀጥሎም አጋፋሪነትን ተሾሙ፡፡ በ1873 ደጃዝማች ካሳ ንጉሰ ነገስት አጼ ዮሐንስ አራተኛ ሲባሉ አሉላ የሻለቅነትን ማዕረግ የንጉሱ ሊጋባነት ማዕረግን ደርበው ያዙ፡፡

አሉላ ወዲ ቁቢ ሁለንተናቸው ስሁል፣ ንቁ እና አርቆ አሳቢ እንደነበሩ ብዙ ጸሐፊዎች፣በጦር ሜዳ ውሎ የሚያውቋቸው፣ በዲፕሎማሲያዊ ግንኙነት የሚውቋቸው ሁሉ ይመሰክራሉ፡፡ ዛሬ ላይ ሆነው ነገን የሚመረምሩ ከራስ በላይ ሀገርን የሚስቀድሙ የኢትዮጵያ የቁርጥ ቀን ልጅ ነበሩ አሉላ ወዲ ቁቢ፡፡ ፕሮፌሰር መርዕድ ወልደ አረጋይ “Alula, Dogali and Ethiopian Unity” በሚል ጽሁፋቸው ከአሳዛኙ የአፄ ቴውድሮስ የመቅድላ ፍፃሜ በፊትም ሆነ በኋላ አፄ ቴውድሮስን የመሰለ አንድ ሰው ቢኖር አሉላ አባ ነጋ ብቻ ናቸው፡፡ እንደ ፕሮፌሰር መርዕድ ገላፃ ከሆነ ራ አሉላ ከአጼ ቴውድሮስ ጋር በተክለ ሰውነት መመሳሰል ባለፈ በሰብዕና እና በአመለካከት እንዲሁም በአርቆ አሰተዋይነት እና በመንፈሳዊ ልዕልና ይመሳሰላሉ፡፡ ግብርን ለሀገር ጥንካሬ ከማዋል ባለፈ አንድ የጦር መሪከተራው ወታደር የተለየ መብላት እና መልበስ እንደሌለበትም ሁሉቱ የኢትዮጵያ ጅግኖች ተመሳስሎ እንደሆነ ፕሮፌሰር መርዕድ ያስረዳሉ፡፡ ከዚሁ ጋር በተያያዘ ማሞ ውድነህ “The Life and Works of Alula Aba Nega” በሚለው መጣጥፋቸው እንደሚያስረዱት አሉላ ወዲ ቁቢ በ1847 እንደመወለዳቸው ስለ አፄ ቴውድሮስ ጀግንነት እና ትልቅነት እየሰሙ ማደጋቸውን ያብራራሉ፡፡

አሉላ ወዲ ቁቢ ከነበራቸው የቶር ብልሀት እና እንዲሁም ደግሞ የተዋጣለት ዲፕሎማት መሆን የተነሳ በአፄ ዮሐንስ ፊት ሞገስ እና ክብር ነበራቸው፡፡ ለዛም ነው ከአሽከርነት እስከ ራስነት ሹመት የደረሱት፡፡ በታሪክ ዘመናቸው በዋናነት ለአፄ ዮሐንስ የቀኝ እጅ በመሆን በወቅቱ ንጉሱን ከገጠማቸው የስልጣን ሽኩቻ በተለይ ከጎጃም እና ከሸዋ ከማደላደል ባሻገር ከሶስት ዋና ዋና የኢትዮጵያ የወቅቱ ጠላቶች ጋር ተዋግተዋል፡፡ በዋናነትም ከህዳር 16 ቀን 1875 ከተደረገው የጉንደት ጦርነት እስከ መጋት 1 ቀን 1896 እስከተደረገው የአድዋ ጦርነት ድረስ ራስ አሉላ አባ ነጋ አስራ ሁለት ጦርነቶችን ከውጭ ወራሪ ኃይሎች ጋር የተዋጉ ሲሆን በዋናነትም ከኦቶማን ግብጽ ተስፋፊዎች፣ ከማህዲስት የድርቡሽ ወራሪዎች እና ከጣሊያን ቅኝ ገዥዎች ጋር ያደረጓቸው ናቸው፡፡

ራስ አሉላ አባ ነጋ (የጉራዕው አንበሳ) እና የጉራዕ ጦርነት

Alula Aba Negaከላይ ለማየት እንደሞከርነው ግብፅ ኢትዮጵያን ለመያዝ በወቅቱ የተነሳችበት አበይት ምክንያት አባይን ከነ ምንጩ የግብፅ ወንዝ ለማድረግ ከነበራት ቅዠት የመነጨ ነበር፡፡ ግብፅ ኢትዮጵያን ለመውረር ስታስብ በዋናነት ከሶስት አቅጣጫዎች በመቦትረፍ ነበር፡፡ አንደኛው በሐረር በኩል፣ ሁለተኛው በሰሜን በምፅዋ በኩል ወደ ደጋው በመዝለቅ ሲሆን ሶስተኛው ደግሞ በአዳል ወይም አፋር በኩል በመግባት ነበር፡፡ ሆኖም ግን ቀዠታቸው ቅዠት ሆነ ነበር የቀረው፡፡ ከሁሉም እጅግ ወሳኝ የሚባሉት ጢርነቶች በተከታታይ ዓመታት የተደረጉት የ1875ቱ ጉንደት እና የ1876 ጉራዕ ጦርነቶች ናቸው፡፡ በ1875 ህዳር ወር በ ጄኔራል አሬንድሩፕ የሚመራው የግብፅ ጦር እነ አራኬል ቤይ፣ ሩስተም ቤይ እና በመሳሰሉት ቅጥረኞች የተመራው ከ3000 በላይ የሆነ የግብፅ ጦር ጉንደት ላይ ለማጥቃትም ለመከላከልም እንዲመቸው ሆኖ  መሸገ፡፡ በኢትዮጵያ በኩል አፄ ዮሐንስ አራተኛ በሁለት ሳንት ውስጥ ከ20000 እስከ 30000 የሚጠጋ ሰራዊታቸውን በማሰባሰብ በእነ ራስ አራያ፣ ራስ ባርያ ገብር፣ ባሻ ገብረማርያም፣ ደጃዝማች ሀጎስ፣ ደጃዝማች ወልደ ሚካኤል፣ ደጃዝማች ተሰማን እንዲሁም ሻለቃ አሉላን አስከትለው ወደ ጉንደት አቀኑ፡፡ ራስ አሉላ በዚህ ወቅት ነበር ጅግንነታቸው የታየው እና ከሌሎቹም ልቀው መውጣታቸው የተስተዋለው፡፡ በድንገተኛ የማጥቃት ስልት በመከተል ኢትዮጵያውያን አርበኞች 30 ደቂቃ ባልሞላ ጊዜ ውስጥ በአሬንድሩፕ የሚመራው ወደ 800 የሚጠጋ ሰው እንደ ቅጠል ረገፈ፡፡ “The Survival of Ethiopian Independence” በተሰኘ ድንቅ መፅሐፋቸው ስቨን ሩቢንሰን እንደከተቡት ይህ ሲሆን በኢትዮጵያ በኩል 31 አርበኞች ሲሰው 51 ብቻ ነበር የቆሰሉት፡፡ ከጥቂት ሰዓተት በኋላም የተቀሩትን 1300 የግብፅ ወታደሮች በመክበብ ከአንድ ሰዓት ተኩል ባልበለጠ ከበድ ያለ ውጊያ ኢትዮጵያውያን አረበኞች ዶግ አመድ አደረጓቸው፡፡ በኢትዮጵያ በኩልም 521 ሰው ሲሞት ወደ 355 ቆሰለ፡፡ በእነ ሻለቃ ዴኒሰን ይመራ የነበረው እና ለጉንደት ተዋጊ ወታደሮች ደጀን ለመሆን አዲ ቋላ መሽጎ የነበረው የግብፅ ሰራዊትም ፈረጠጠ፡፡ በአንፃሩ ከምፅዋ በኩል ወደ ስድስት መቶ የሚጠጉ ወታደሮችን አስከትሎ በአዳል/አፋር በኩል ወደ ኢትዮጵያ የዘለቀው እና በስዊዛዊው ቅጥረኛ ጆሀን አልበርት ወርነር ሙንዚንገር ፓሻ የሚመራው ሰራዊት በሞሐመድ አንፍሬ የተዘጋጀለትን ድግስ አጣጣመ፡፡ መሪውን ወርነር ሙንዚንገር ፓሻን ጨምሮ አንድም ወሬ ነጋሪ ሳይተርፍ የግብፅ ወራሪ ኃይል በአፋር አርበኞች ተረፈረፈ፡፡

ሽንፈትን እንደ ውሃ ደጋግሞ የተጎነጨው የግብፅ የኬዲቭ እስማኤል ፓሻ አስተዳደር ግን ሽንፈቱ ሊዋጥለት አልተቻለውም፡፡ እናም ሌላ መሰናዶ እና ጉዞ፤ ሌላ ጦርነት እና ፍልሚያ አሰኘው፡፡ የሚቀጥለውን ፍልሚያም ለማሸነፍ ቆርጦ ተነሳ፡፡ ከጉንደት ከነበረው አሰላለፍ በበለጠ በአዲስ አደረጃጀት እና ብዙ ቁጥር ያለው ወታደራዊ ኃይል በማነቃነቅ፣ አዳዲስ ቅጥረኞችን በማስመጣት (በተለይ ከአሜሪካ የርስ በርስ ጦርነት መሪ ተሰላፊ የነበሩ ቅጥረኞችን) እንዲሁም አዳዲስ የቶር መሣሪያዎችን በመታጠቅ ኢትዮጵያን ለመውጋት እና ለማንበርከክ ቆርጦ ተነሳ፡፡ ይህን በማድረግም አያቱ ሙሐመድ ዓሊ የተመኘውን አባይን ከእነ ምንጩ የመያዝ ቅዠት እውን ለማድረግ ቆረጠ፡፡

የወቅቱ 500 000 ፓውንድ ሰተርሊንግ የተመደበለት እና ወደ 20000 የሚጠጉ ግብፃውያንን እና ቅጥረኞችን የያዘው የግብፅ ጦር ከአስመራ 40 ኪሎ ሜትር በስተደቡብ በምተገኘው ጉራዕ ሁለት ምሽጎችን መስርቶ ለ,እንደ ጉንደት ሁሉ ለማጥቃትም ለመከላከልም እንዲመቸው ሆኖ መሸገ፡፡ በወቅቱ የግብፅ ጦር የወቅቱን ዘመናዊ የሚባል የጦር መሣሪያ የታጠቀ ሲሆን በዋናነትም ረሚንገቶን እና ክሩፕ የተሰኙ ጠብመንጃዎችን፣ አርባ መድፎችን እና 10 ሮኬት ማስወንጨፊያዎችን የያዘ ነበር፡፡ ሊጋባ አሉላ መረብን እንደተሸገረ የኢትዮጵያን ሰራዊት በአምስት በመክፈል እና ግብፆቹን በማጨነቅ ሜዳ ላይ ወጥተው እንዲዋጉ አስገደዳቸው ይላሉ ማሞ ውድነህ በመጣጥፋቸው፡፡ የጉራዕ ጦርነት የተጀመረው ልክ የዛሬ 138 ዓመት በመጋቢት 7 ቀን 1876 ነበር፡፡ በዚህ ዕለት ወደ ሰባት ባታሊዮን የሆነው የግብፅ ጦር ውስጥ ከ5000 እስከ 6000 የሚጠጋ ሰራዊት መካከል ምንም ሳይሆን የተረፈው ከ400 እስከ 600 የሚጠጋ ሰው ብቻ እንደነበረ ስቨን ሩቢንሰን በመጽሐፋቸው ይገልፃሉ፡፡

ምስጋና ለአሉላ አባ ነጋ እንግዳ ይሁን እና በተከተሉት የቶር ስልት መሰረት ከ3600 በላይ ግብፃውያን ሲሞቱ ይዘዋቸው የነበሩ መድፎች እና እጅግ ቁጥራቸው የበዛ በሺዎች የሚቆጠሩ ጠብመንጃ የጦር መሣሪዎች በኢትዮጵያውያን እጅ ወደቁ፡፡ ጦርነቱ በመጋቢት 8 እና 9 ቀጥሎ የዋለ ሲሆን በዋናነት በሁለቱ ቀናት ግብፃውያን ከምሽጋቸው ሆነው ባደረሱት ጥቃት ከመጀመሪያው ቀን ጋር ሲነፃፃር በኢትዮጵያ በኩል ከፍ ያለ ሞት ተመዘገበ፡፡ በጥቅሉ ግን  ወደ 4000 የሚጠጉ ኢትዮጵያውያን በሶስቱ ቀናት ውጊያዎች አጥታለች፡፡

የጉራዕ ውጊያ ለግብፃውያን እጅጉን አስተማሪ የሆነ ጦርነት ነበር፡፡ ደጋግመው ከጉራዕ በፊት የሞከሯቸው ጦርነቶች በሰው ቁጥር ማነሰ የመጣ የመሰላቸው ግብፃውያን መሪዎች እጅግ ብዙ የሚባል ቁጥር የነበረው እና በአውሮፓውያን፣ አሜሪካውያን እና ቱርካውያን ምክር እየተደገፈ ከዘመናዊ የጦር መሣሪያ ጋር የዘመተ ጦራቸው ድባቅ እንደተመታ አስተውለዋል፡፡ ኢትዮጵያን የመያዝ ጉራቸውም የጉራዕ ጦርነት ላይ አሉላ በመራው ጦር ጉራ ሆኖ ቀርቷል፡፡ የኢትዮጵያም ሉአላዊነት በቆራጥ ጀግኖች ልጆቿ ተከበረ፡፡ ይህን ሁሉ እያብሰለሰልኩ ነበር ዓበይን ቁልቁል ወደ ደንበር በጉባ ሲጣደፍ እያየሁ ጉራዕንም እያስታወስኩ የታላቁ ህዳሴ ግድብ ፕሮጀክት አውረፕላን ማረፊያ ሚጢጢዋ የካፒቴን ሶሎሞን አውሮፕላን መሬት ነካች፡፡ እኔም መሬት ያያዘውን እና በጥድፊያ ቁመቱ እየተመነደገ ያለውን ታላቁን ግድብ በዓይኔ በብረቱ ለማየት እየተጣደፍኩ ወደ ተዘጋጀልኝ መኪና አመራሁ…  ስለ አሉላ አባ ነጋ ብዙ የምለውና የምጽፈው አለ… በሌላ ጽሁፍ እንገናኝ… ክብር ሞገስ በጉንደት፣ በጉራዕ ለተሰው የኢትዮጵያ የቁርጥ ቀን አርበኞች…

የግብጽ ረቂቅ ህገ-መንግስት እና የአባይ ውሃ ጉዳይ

በዘሪሁን አበበ ይግዛው

GERDየሆስኒ ሙባርክን በ2011 በህዝባዊ አመጽ ከሥልጣን መወገድ ተከትሎ ግብጽ የተለያዩ ሶስት መንገስታትን አይታለች፡፡ ከ2010 ጀምሮ በተለይም የናይል ተፋሰስ ትብብር ስምምነት ማዕቀፍን መፈረም ተከትሎ የመጣውን እና በአባይ ተፋሰስ ሀገራት በተለይ በግብፅ እና በላይኛው ተፋሰስ ሀገራት፤ እንዲሁም በታላቁ ህዳሴ ግድብ ምክንያት በግብጽ እና በኢትዮጵያ መካከል የተከሰቱትን ውዝግቦች ለመፍታት የሞከረ አንድም መንግስት ግን የለም፡፡ ይልቁንስ ነገሩን ወደማያስፈልግ አተካራ፣ የአለመተማመን እና የጥርጣሬ አዙሪት ሲከቱት ይስተዋላል፡፡ ችግሩን ለመፍታት ሙከራ አደረገ የሚባለው የኤሳም ሻራፍ ጊዚያዊ መንግስትም የላይኛው ተፋሰስ ሀገራትን ከመዞር እና የትብብር ስምምነት ማዕቀፉ እንዲዘገየ ከመጠየቅ የዘለለ ነገር ሳይሰራ በሞሐመድ ሞርሲ መንግስት ተተካ፡፡ በሞሐመድ ሞርሲ ዘመን የተመሰረተው የአንድ ዓመቱ መንግስት የራሱን ህገ-መንግስት ቢያዘጋጅም በዋናነት አክራሪ ኢስላማዊነትን የተላበሰ ነው በሚል፣ ታማሮድ በተባሉ የግብጽ ወጣቶች ንቅናቄ እንዲሁም በወታደራዊ መፈንቅለ መንግስት ከስልጣን ተወገደ፡፡ በሞሐመድ ሞርሲ መንግስት ውዝግቡን ለመፍታት የሚያስችል ጊዜ እና ምክንያት የነበረ ቢሆንም የግብጽ ህግ አውጪ ምክር ቤት ወይም የሹራ ጉባኤ ብዙውን መቀመጫ የተቆጣጠሩት በአክራሪ ኢስላማዊነቱ የሚታወቀው አሁን የታገደው የሙስሊም ወንድማማቾች የፖለቲካ ክንፍ የሆነው የነፃነት እና ፍትሕ ፓርቲ እንዲሁም እጅግ አክራሪ የሚባለው የሰላፊያዎቹ ፓርቲ አል-ኑር የተቆጣጠሩት ነበር፡፡ በዋናነትም እነዚህ ኃይሎች የግድቡን ጉዳይ ከመሰረተ-እምነታቸው እና ከንጽሮተ-ዓለማቸው የተለየ ስላልነበር ኢትዮጵያ የምትገድበውን የታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ አሜሪካዊ እና እስራኤላዊ ቀለም ቀቡት፡፡ ሞርሲም የደም ጠብታችን ወይ የናይል ውሃ ሲሉ እስር ቤት ቀደማቸው፡፡ የሞሐመድ ሞርሲን መንግስት የተካው የሽግግር መንግስት ሲሆን አድሊ መንሱር በሚባሉ የህግ ባለሙያ ፕሬዝዳንትነት የሚመራ መንግስት ነው፡፡ ይህ መንግስት ህገ-መንግስት የማሻሻል/የማርቀቅ ስልጣን የተሰጠው መንግስት ስለሆነ ሃምሳ አባላቶች ያሉት ኮሚቴ ተቋቁሞ ስራውን አጠናቅቆ ለፕሬዝዳቱ የህገ መንግስቱን ረቂቅ አስረከበ፡፡ ረቂቅ ህገ-መንግስቱም ለህዝበ-ውሰኔ በ14 እና 15 ጥር 2013 እኤአ ቀርቦ በ97 በመቶ ድጋፍ ተቀባይነት አገኘ ተባለ፡፡ ይሁን እንጅ ይህ ህገ መንግስት በዋናነት በአንቀጽ 44 ላይ ስለ አባይ ውሃ ጉዳይ ያስቀመጠው ድንጋጌ የብዙ ኢትዮጵያውያንን ቀልብ መሳቡ አልቀረም፡፡ ለምን?

ናይል/አባይ በግብፅ ህገ-መንግስት

Egypt Constitution drafting committeeሀገራት ህገ-መንግስትን የሚያዘጋጁት በዋናነት በሀገሪቱ ግዛት ውስጥ የበላይ ህግ ሆኖ እንዲሰራ እና የመንግስት ተወካዮች ስልጣን የተገደበ እንዲሆን፣ የዜጎች መብቶች (ሰብዓዊ እና ዴሞክራያዊ) እንዲከበሩ እና እንዲጠበቁ ወዘተ ለማድረግ ነው፡፡ ስለሆነም የአንዲት ሀገር ህገ-መነግስት ተፈፃሚነቱ በሀገሪቱ ውስጥ ባለ ግዛት እና ግዛት ብቻ ነው ማለት ነው፡፡ የሆነ ሆኖ ሀገራት በህገ-መንግስታቸው አጠቃላይ ህግ እንደመሆኑ መጠን በዝርዝር ባይሆን የውጭ ግንኙነት ዋና መስመራወቸውን የሚጠቁም ሃሳብ ሊያሰፍሩ ይችላሉ፡፡ ይህን ሲያደርጉ ግን የሌላውን ሀገር ሉዓላዊነት በሚያፈርስ እና ጣልቃ ገብነትን በተመረኮዘ መልኩ አይሆንም፡፡ ቢሞክርም የሚሳካ እና በሌሎች ሀገራት ዘንድ ተቀባይነት የሚያገኝ አይሆንም፡፡ ወደ ቀደመ ነገራችን ስንመለስ ግብፅን እናገኛለን፡፡ ግብጽ በአዲሱ ረቂቅ ህገ-መንግስቷ በጥቅሉ ማውጫውን ጨምሮ ናይል የሚለው ስም ሰባት ጊዜ ተጥቅሷል፡፡ በመግቢያው ላይ ያረፈው ዓረፍተ ነገር “ግብፅ የናይል ስጦታ ነች እንዲሁም የግብፃውያን ስጦታ ለሰብዓዊነት” ይላል፡፡ ማንም የሚክደው ሐቅ አይደለም ግብፅ የአባይ ስጦታ ለመሆኗ፡፡ አባይ ባይኖር ኖሮ ጥንት ግብፅ ደረቅ በረሐ በሆነ ነበር (አሁን ግን በተገኘ ሳይንሳዊ መረጃ ግብፅ አባይ እንኳን ቢደርቅ ለ500 ዓመታት የሚበቃ የከርሰ ምድር ውሃ ባለቤት ናት)፡፡ የሆነ ሆኖ ግብፅ የአባይ ስጦታ ናት ማለት አባይ የግብፅ ስጦታ ነው ማለት አይደለም፡፡ አባይ/ናይል የሚጋሩት ሀገራት ሁሉ፤ የህዝባቸው ስጦታ ነው፡፡ አባይ/ናይል የሚጋሩት የአስራ አንዱ ሀገራት ገጸ-በረከት ነው፡፡ ይሁን እንጅ ይህን ሐቅ የሚያፈርስ ነገር በግብፅ ረቂቅ ህገ-መንግስት አንቀጽ 44 ሰፍሮ ይገኛል፡፡

አንቀጽ 44 “መንግስት የናይልን ወንዝ ለመከላከል፣ እንዲሁም የግብፅን ታሪካዊ መብት ለማስጠበቅ፣ ጥቅሞቹንም ለማሳደግ እና  ለማረጋገጥ፣ ውሃውንም ከብከነት እና ከብክለት ለመጠበቅ ቁርጠኛ ነው፡፡…. (The state commits to protecting the Nile River, maintaining Egypt’s historic rights thereto, rationalizing and maximizing its benefits, not wasting its water or polluting it…) (በከፊል የተተረጎመ) ይላል፡፡ አሁን እዚህ ላይ ዋና ጉዳዩ ግብፅ በህገ-መንግስቱ ስለ ናይልን ከብከነት እና ከብክለት ለመጠበቅ እንዲሁም ደግሞ ጥቅሙን ከፍ ከማድረጓ አይደለም ችግራችን፡፡ እሱን ቢያደርጉ ምንኛ ባመሰገንናቸው፡፡ ዋናው ጉዳይ ያለው “…የግብፅን ታሪካዊ መብት ለማስጠበቅ…” የሚለው ሀረግ ላይ ነው፡፡ ግብፅ ይህን ስትል ምን ለማለት ፈልጋ ነው? የሚል ጥያቄ እንድናነሳ ያደርገናል፡፡

ግብፅ አለኝ የምትለው “ታሪካዊ መብት” የሚባል ነገር እንደ ግብፃውያን ትንታኔ በቅኝ ግዛት ዘመን በእንግሊዝ የተፈረመውን የ1929 “ስምምነት” እና እንዲሁም በ1959 በግብፅ እና በሱዳን መካከል የተደረገን ስምምነት የተመረኮዘ ነው፡፡ በነዚህም “ስምምነቶች” መሰረት ግብፅ የተፋሰሱ አምባገነን እንድትሆን ያደረገ ሲሆን ውሃ ከመከፋፈል ባለፈ የላይኛው ተፋሰስ የውሃ ስራዎችን የመቆጣጠር እንዲሁም ስራዎችን የመፍቀድ እና የመከልከል መብት የሚሰጡ ናቸው፡፡ የ1929 “ስምምነት” እንግሊዝ ቅኝ የምትገዛቸውን ሀገራት በመወከል ለራሷ ስትል ከራሷ ጋር የፈረመችውደብዳቤ ልውውጥ ነበር፡፡  ይሁን እንጅ የ1929 የቅኝ ግዛት ውል በመሆኑ እና ነፃ የወጡ ሀገራት አይመለከተንም ሲሉ የሻሩት መሆኑ እንዲሁም ሱዳን ነፃ እንደወጣች እንዲቀየርላት የጠየቀች በመሆኑ ወድቅ የሆነ ያረጃ እና ያፈጀ ጉዳይ ነው፡፡ የ1959 ስምምነትም በግብፅ እና በሱዳን መካከል የተደረገ የሁለትዮሽ ስምምነት ሲሆን የናይልን ዓመታዊ ፍሰት ሙሉበሙሉ በመከፋፈል ለግብፅ 55.5 ቢሊዮን፣ ለሱዳን 18.5 ቢሊዮን እንዲሁም ሰሐራ በረሐ ላይ በተሰራው አስዋ ግድብ እና በተፈጠረው አባካኝ የናስር ሐይቅ አማካኝነት ለሚፈጠር ትነት ከ10 ቢሊዮን በላይ ኪዩቢክ ሜትር ውሃን ይሰጣል፡፡ ለላይኛው የናይል ተፋሰስ ሀገራትም አንዳችም ዓይነት ውሃም ያስቀረ ስምምነት አልነበረም፡፡ ሀገራቱም እንደነበሩ አልጠቆጠሩም፡፡ እንግዲህ ግብፅ ይህን አምባገነናዊ ስርዓት ነው “ታሪካዊ መብቴ” የምትለው፡፡ ኢትዮጵያ በወቅቱ ነፃ መንግስት ስለነበረች ይህ ስምምነት ሲፈረም በይፋ በዓለም መድረክ ተቃውሞዋን ያሰማች ሲሆን፤ ኢትዮጵያን ያላማከለ ማናቸውም የናይል ስምምነት ዋጋ የሌለው እንደሆነ በግርማዊ ቀደማዊ ኃይለሥላ የዙፋን ንግግር እና ካይሮ በሚገኙ ዲፕሎማቶቿ በኩል በ1957 እኤአ አወጀች፡፡ ከዚህ ባሻገረም ማናቸውም ዓይነት ያልተሳተፈችበት ውል የአባይን ውሃ ከመጠቀም እንደማያግዳት ብሎም የዜጎቿን ፍላጎት ለማሟላት ንብረቷ የሆነውን ውሃውን እንደምትጠቀም በግልፅ አሳወቀች፡፡ በወቅቱ በቅኝ ቅዛት የነበሩ ሀገራትም ነፃ በወጡ ማግስት በቅኝ ገዥዎች የተፈረሙ ስምምነቶች እንደማይመለከቷቸው አሳወቁ፡፡ ይህን ነው እንግዲህ ግብፅ “ታሪካዊ መብቴ” የምትለው፡፡

“ታሪካዊ መብት” ከዓለምአቀፍ የውሃ ህግ አንፃር

ዓለምአቀፍ የውሃ ህግ ብለን የምንጠራው እና ሁሉኑም የዓለም ሀገራት በአንድ ያስተሳሰረ አንድ ወጥ ዓለማቀፋዊ ደንብ ወይም ኮንቬንሽን የለም፡፡ ሆኖም ግን በተለያዩ ጊዚያት ዓለምአቀፍ ፍርድ ቤቶች የወሰኗቸው ውሳኔዎች እንዲሁም ደግሞ ወሰን ተሸጋሪ ወንዞችን በሚጋሩ ሀገራት መካከል በተደረጉ ስምምነቶች መሰረት ወደ ልማዳዊ ህግነት ያደጉ መርሆዎች አሉ፡፡ ከዚህም ጋር ተያይዞ በተለያየ ጊዜ የመጡ የዓለምአቀፍ ህግ ምሁራን በምክኒያታዊነት ያስቀመጧቸው ሐተታዎች እና ትንታኔዎች አንድ የህግ ምንጮች ናቸው፡፡ በጥቅሉ ሲታይ አሁን ባለው የዓለም ስርዓት መሰረት የልማዳዊ ህግ መርህነት ማማ ላይ የወጣው ሚዛናዊ እና ምክንያታዊ የውሃ ግልጋሎት/Equitable and reasonable utilization የተሰኘው መርህ  ነው፡፡ ይህ መርህ በሀገራትም፣ በምሁራንም ዘንድ ተቀባይነት እንዲያገኝ ያስቻለው ዋናው ምክንያት በግርጌም ሆነ በራስጌ ሀገራት ዘንድ የሚነሱ ጥያቄዎችን ለመመለስ የሚያስችል አቅም እንዳለው በመታመኑ ነው፡፡ ለምሳሌ በዳኒዩብ ወንዝ ጋብችኮቮ-ናጊማሮስ ፕሮጀክት ጉዳይ ላይ በሀንጋሪ እና በስሎቫኪያ መካከል በነበረው አለመግባበት የዓለምአቀፉ የፍትሕ ፍርድ ቤት/International Court of Justice ለጉዳዩ ውሳኔ የሰጠው በሚዛናዊ እና ምክንያታዊ የውሃ ግልጋሎት መርህ በመንተራስ ነው፡፡ በአንፃሩ ታሪካዊ መብት የሚባል ዓለምአቀፍ ህግ የሚያውቀው መርህም የህግም ድንጋጌ የለም፡፡ በርግጥ “ታሪካዊ መብት” የሚባለው ሃሳብ “ቀድሞ የመጠቀም መብት፣ የቆየ መብት” ወዘተ በሚሉ ቅጥያ ስሞቹ አንደ አንድ ህልዮት ወይም መሰረተ-እምነት በተለያየ መልኩ ይነሳ ነበር፡፡ ይህም ከወረቀት ያለፈ ነገር የለውም፡፡ በዓለምአቀፍ ህግ መርሆነትም የሚታወቅ ነገር አይደለም፡፡ ለትብብር ስምምነት ማዕቀፉ በተደረጉ ድርድሮችም ሆነ የታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብን በተመለከተ በሚደረጉ ውይይቶች ግብፆቹ ይህን “ታሪካዊ መብት” አለን የሚል ፈሊጥ የሚያስገቡት እና የሚያነሱት ከተራ የትምክህተኝነት እና የማንአለብኝነት እብሪት የመነጨ እንጅ እውነታውን ጠንቅቀው ያውቁታል፡፡

በናይል ተፋሰስ ላይ የሚኖረው ተጽእኖ

በዓለምአቀፍ ህግ መሰረት ሀገራት ዓለምአቀፍ ጉዳዮችን የሚዳስስ ሀገራዊ ህግን ቢያወጡም ወይንም በህገ-መንግስታቸው ቢጠቅሱም  ሌሎች ሀገራት ይህን የመከታተልም ሆነ የማወቅ ግዴታ የለባቸውም፡፡ የወጣው ህግ ተፈፃሚ የሚሆነው ህገ-መንግስቱን ጨምሮ ህጉን ባወጣው ሀገር ግዛት ውስጥ ብቻ  ነው፡፡ እነዚህ ሀገራትም ያወጡትን ህግ ዓለምአቀፍ ግዴታዎችን ለመሸሽም ይህን ህግ መጥቀስ አይችሉም፡፡ በሌላ አገላለጽ ሌሎች ሀገራትን በሚመለከቱ ጉዳዮች ዙሪያ ምንጊዜም ዓለምአቀፍ ህግ በብሔራዊ ወይም የሀገር ውስጥ ህግ ላይ የበላይነት አለው፡፡ ከዚህ አንፃር ስናየው ግብፅ ምንም ዓይነት ዓለምአቀፋዊ የህግ መሰረት የሌለውን “ታሪካዊ መበቴ” የሚባል ነገር በህግ-መንግስቷ ማካተቷ አንዳችም ዓይነት የህግ ውጤት የለውም በሌሎች የናይል ተፋሰስ ሀገራት ላይ፡፡ ይሁን እንጅ ይህን ሐረግ ግብፅ በህገ-መንግስቱ ማካተቷ በዋናነት የናይልን ጉዳይ በተመለከቱ የሚደረጉ ውይይቶች ላይ ወትሮም ግትር የሆኑትን ግብፃውያንን ይበልጥ ግትር እንዲሆኑ ያደርጋቸዋል፡፡ ይህም ዞሮዞሮ የሚፈይደው ነገር የለም፡፡ ችግሩን ከመፍታት ይልቅ ያወሳስበዋል፡፡

ሌሎች የላይኞቹ ተፋሰስ ሀገራትም ሆኑ ኢትዮጵያ አንዳችም የውሃ ጠብታ ያላስቀረን፣ ያልተማከሩበትን፣ ያልተሳተፉበትን፣ የማያውቁትን ብሎም በይፋ በዓለምአቀፍ መድረክ የተቃወሙትን እና ያወገዙትን ያረጃ እና ያፈጀ የቅኝ ግዛት ዘመን የደብዳቤ ልውውጥ የሚቀበሉበት አንዳችም ምክንያት የለም፡፡ ስለሆነም ግብፅ “ታሪካዊ መብቴ” ለምትለው ነገር የሀገራቱ መልስ የሚሆነው በፊትም እንደነበረው ሁሉ “የምትሉትን ነገር አናውቀውም፡፡ አይመለከተንም” የሚል ነው፡፡ ሌላ ምንም መልስ ሊኖር አይችልምና፡፡ ለዚህም እጅጉን የተትረፈረፈ ዓለምአቀፋዊ የህግ መሰረት እና ድጋፍ አላቸው፡፡ ግብፆች ግትር የሆነውን አቋማቸውን ይዘው አሁንም ለውይይት ከመጡ የናይልን ተፋሰስ እንደገና ወደ አለመተማመን እና የጥርጣሬ አዙሪት መክተት ነው፡፡ የላይኞቹ ተፋሰስ ሀገራት ይልቁን አሁን መስራት ያለበቻው የናይል ተፋሰስ ትብብር ስምምነት ማዕቀፍ (CFA) የፈረሙ ሀገራት እንዲያጸድቁ እንዲሁም ያልፈረሙትም ፈርመው እንዲያጸድቁ ማድረጉ ላይ ነው፡፡ ግብፅ በዚህ ህግ መንግስት ረቂቋ ለማለት የፈለገችው የላይኛው ተፋሰስ ሀገራት ምንም አያመጡም፣ የቅኝ ግዛት ጠባሳውን ታቅፈው ይኖራሉ ነው፡፡ እውነታው ግን በግንቦት 14 ቀን 2010 እኤአ በኢንቴቤ ዩጋንዳ የተፈረመው ስምምነት የሁሉን የተፋሰሱን ሀገራት መብት ባስጠበቀ መልኩ የተፈረመ እና ያለፈውን ኢ-ፍትሀዊነት እና አምባገነናዊነት የሚንድ በመሆኑ መልሱ እዛ ላይ አለ፡፡

ምን ይፈጠር ይሆን….

የታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብን በተመለከተ ዓለምአቀፍ የባለሙያዎች ቡድን ያቀረባቸውን ምክረ-ሃሳቦች ለመተግበር ስለሚኖረው አካሄድ በግብጽ፣ በሱዳን እና በኢትጵያ መካከል በሶስት ዙር የተካሄደው ውይይት በግብፅ አምቢተኝነት እና አፍራሽ እንቅስቃሴዎች ዳር ሊደርስ አልቻለም፡፡ ወደፊት ውይይቱ ይቀጥላል አይቀጥልም የሚለውም ጉዳይ ገና እልባት ያገኘ ጉዳይ አይደለም፡፡ ግብፅ ከሶስተኛው ዙር የካርቱም ውይይት (ከጥር 4-5 2013 እኤአ) በኋላ አንድም በግብፅ ሁለትም በመካከለኛው ምስራቅ የመገናኛ ብዙኃን አማካኝነት አፍራሽ የሆኑ እና ኢትዮጵያን ለማሳጣት የሚሞክሩ ስሞታዎችን አቅርባለች፡፡ እውነታው ለውይይቶቹ መደናቀፍ ያለ አጀንዳው ጉዳይ እያነሱ እና የዓለምአቀፍ የባለሙያዎች ቡድኑ ካቀረበው ምክረ-ሃሳብ ጋር የማይሄድ ኮተቶችን እያመጡ ያስተጓጎሉት እነሱው ራሳቸው የግብፅ ተወያዮች ናቸው፡፡ ኢትዮጵያ ግብፅ የምትለውን ነገር የማትቀበል ከሆነ ግብፃውያን ወደ ውይይት እንደማይመለሱ አስታውቀዋል፡፡ አሁን ደግሞ በቅርቡ ግብፅ ካሊድ ዋሲፍ የተባሉ የመስኖ እና ውሃ ሚኒስቴር ቃል አቀባይ አል-ሞኒተር በተሰኘ የመካከለኛው ምስራቅ የበይነ-መረብ የዜና ምንጭ አማካኝነት ጉዳዩን ወደ ተባበሩት መነግስታት እንወስዳለን የሚል ነገር አስነብበዋል፡፡ ይሁን እንጅ ወደ ተባበሩት መንግስታት እንወስደዋለን የሚለው ፉከራ የግድቡን ግንባታ ለማጓተት የሚወጠን ሴራ እንጅ በዚያውም መድረክ ቢሆን እንደሚሸነፉ ያውቁታል፡፡

ግብፅ ዓለምአቀፍ የገንዘብ ተቋማትን እና አጋሮችን በማስቸገር ለኢትዮጵያ ገንዘብ አትስጡ የሚል ውትወታዋም የሚያተርፍላት የኢትዮጵያውያንን ቂም ብቻ ነው፡፡ ግድቡን ከመገደብ የሚያስቆም አንዳችም ኃይልም እንደሌለ ያውቁታል፡፡ ዞሮዞሮ ያለውን ውዝግብ ለመፍታት ትክክለኛው መንገድ በውይይት እና በመልካም ጉርብትና መርህ ተመርኩዞ የጋራ የሆነውን ሀብት ለጋራ ማልማት ነው፡፡ እንደዚህ ጸኃፊ እይታ ግብፆች ሁሌም እንደሚያደርጉት ሄድን አንመጣም ይላሉ፡፡ ነገር ግን ወደ ውይይቱ መድረክ መምጣታቸው አይቀርም፡፡ ይመጣሉ፡፡ ሲመጡ ግን ሌላ ምን ነገር ይዘው ይመጡ ይሆን ነው ጥያቄው፡፡ የሆነ ሆኖ ኢትዮጵያ ከአሁን በፊት እንዳደረገችው አሁንም ሳትዘናጋ ግድቡንም መገደብ ውይይቱንም ማስኬድ ብቸኛ አካሄድ ነው፡፡ ግድቡን ውይይቱ እስኪያልቅ ወዘተ ይቁም የሚባለው ነገር ለድርድር የሚቀርብ ጉዳይ አይደለም-ህዝብን አስይዞ እንደመወያየት ነውና፡፡ ይህም የሚታሰብ አይሆንም፡፡ ለግብጽ አሁንም ለውይይት በሩ ክፍት ነው፡፡ ውይይቱ ካልጣማት ግን … “ከሰው ላይ ሰው፣ በታች ያለ ይባሰው” ይሆናል ነገሩ፡፡

ይህ ጽሁፍ በአዲስ ጉዳይ መጽሔት ቅጽ 8 ቁጥር 200 ጥር 17 ቀን 2006 ዓ.ም. ታትሞ የወጣ ነው፡፡

በታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ የዋናው ግድብ የአርማታ ሙሌት ሥራ ተጀመረ

ታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ኤሌክትሪክ ኃይል ማመንጫ ግድብ ግንባታ መጋቢት 24 ቀን 2003 ዓ.ም ይፋ ከሆነበት ጊዜ ጀምሮ እስከአሁን ድረስ የተለያዩ ሥራዎች ተከናውነዋል፡፡

በሥራው ሂደት በርካታ የግንባታ ምዕራፎችንም አልፏል፡፡ የፕሮጀክቱ ዋንኛ አካላት የሆኑት የግድቡ የኃይል ማመንጫ ጣቢያዎችና የኃይል መቆጣጠሪያ ማዕከል ሥራዎችም በመቀላጠፍ ላይ ናቸው፡፡

በፕሮጀክቱ ዲዛይን መሰረት ሲከናወኑ የነበሩት የተለያዩ የቁፋሮ ሥራዎች በመገባደድ ላይ ሲሆኑ በአሁኑ ወቅት የዋናው ግድብ ግንባታ ወደ አዲስ ምዕራፍ እየተሸጋገረ እንደሆነ የፕሮጀክቱ ዋና ሥራ አስኪያጅ ኢንጅነር ሥመኘው በቀለ ተናግረዋል፡፡

ኢንጅነር ሥመኘው እንደሚሉት አሁን በአብዘሃኛው የቁፋሮ ስራው እየተጠናቀቀ የአርማታ ሙሌት ሥራው ቀጥሏል፡፡ የሃይል ማመንጫ ጣቢያዎች ግንባታ ለማከናወንም የወለል ቁፋሮ እየተጠናቀቀ ነው ብለዋል፡፡

ከዝቅተኛው ወለል የተጀመረው ይህ የአርማታ ሙሌት ሥራ 1 ሺህ 7 መቶ 80  ሜትር ርዝመትና 1 መቶ 45 ሜትር ቁመት ያለው ግድብ ግንባታው እስኪጠናቀቅ ድረስ ይቀጥላል፡፡

የግድቡ ግንባታ እስኪያልቅ ድረስ ወንዙ በቋሚነት የሚፈስበት የብረት አሸንዳ ለመትከልም የመሰረት ግንባታው በመጠናቀቅ ላይ ነው፡፡ ለዚህ ተግባር አስፈላጊ የሆኑ የግንባታ ሥራዎችም በመፋጠን ላይ ናቸው፡፡

የብረታ ብረትና ኢንጅነሪንግ ኮርፖሬሽን ወንዙን ለመጥለፍ የሚያስችሉ መሳሪያዎች በማምረት ላይ ሲሆን ከጥቂት ቀናቶች በኋላ የተከላ ሥራውን እንደሚጀምር ነው የተገለጸው፡፡

በሁሉም የግንባታ ሥራዎች ዓለም አቀፍ ደረጃውን የጠበቀ የጥራት ፍተሻ እንደሚከናወን የገለጹት ኢንጅነር ስመኘው ፣ፕሮጀክቱን በተያዘለት የጊዜ ገደብ ለማጠናቀቅም 24 ሰዓት እየተሰራ እንደሆነ ገልጸዋል፡፡

በዚህ ፕሮጀክት ያሉት የሲቪልና የሃይድሮ መካኒካል ሥራዎችም በከፍተኛ ቅንጅት እየተከናወኑ ነው፡፡ ለግንባታው መቀላጠፍ አስፈላጊ የሆኑ 1 ሺህ 6 መቶ ማሽኖችን ጨምሮ ሁሉም ግብዓቶችና ቁሳቁሶች እንደተሟሉም ኢንጅነሩ ገልጸዋል፡፡

ሪፖርተር፡- ገ/ሚካኤል ገ/መድሕን

ምንጭ ኢሬቴድ

Nader Fails to See Reason Over Ethiopia`s Claim on the River Nile

Zerihun Abebe Yigzaw

Since 2010 the Nile is a front page of weekly or daily newspapers and online news sources. This is due to the developments that the Nile Basin has been experiencing following the signing of the Cooperative Framework of the Nile (CFA) in Entebbe-Uganda on 14 May 2010 which declares the principle of equitable and reasonable utilization of the Nile waters for all riparian states as the corner stone of the New Nile Basin. This was welcomed by upstream states yet objected by Egypt followed by Sudan despite these states were part of the ten years plus negotiation (1997-2010). A year after such development though a new departure in the history of the Nile Basin happened following the commencement of the construction of a mega hydraulic infrastructure called the Grand Ethiopian Renaissance Dam (GERD). Once again the Nile becomes a day to day story of both the print and the broadcast media. The main reasons for such developments are the following. Firstly, Ethiopia is building this huge infrastructure by its own finance despite the scale of the dam needs external finance which would be unthinkable for a poor country like Ethiopia. Secondly, the dam is under construction in a transboundary watercourse where there has never been a multilateral treaty or customary law that governs the utilization and the management of the water shared but showed a one state show which is reversed by the signing of the above mentioned treaty-CFA. Thirdly, it is due to the acute opposition from the most downstream state in the Nile-Egypt claiming that the dam will affect water flow downstream and many other constructed and reconstructed reasons. On the other side also, the joy and the hope regarding the dam from the Ethiopian and also from the Sudanese side is another important factor. Nonetheless, all the news, all the articles, all the pieces are not as balanced as they have to be. An assessment of the articles from downstream signals that there are gaps to fill, confusions to clear and it necessitates to clean the misunderstandings and misperceptions about Ethiopia`s claim of the Nile waters and its intension of constructing the GERD. This author has tried to answer to some of the news and opinion articles from Egypt regarding the GERD and the CFA in previous times. Recently a new confused and confusing personal opinion by Nader Noureddine on the Al Ahram Weekly of Egypt entitled Tough Talk: Ethiopia fails to see reason over the River Nile-” is published with a destructive impact on the truth about the Nile issue in general and the GERD in particular.

Nader and His Piece: What He really misses?

Nader Nour Eddin 1The writer tried to portray that Ethiopia has no any reason for its claims on the Nile and in its construction of the GERD. Despite the writer is a professor of water resources and soil from Cairo University his piece lacks intellectual test and just focused on politicization of the science as what the self-claimed Group of the Nile did a few months ago. In fact, he is one of the members of the group and one can guess where the politicization of the issue comes from. Despite the fact that Egypt should ask Ethiopia an apology for a number of reasons Nader reversed the request to come from Ethiopia-which is nonsensical and unscrupulous. Be that as it may, Nader as a professional could work towards bringing the riparian states together to build confidence and enhance trust despite he goes against it. As member of the epistemic community using science to create epistemic consensus-which indeed has tremendous effect on decision making and influence public opinion, should be the objective so as to enhance peace and achieve sustainable development and prosperity among peoples in the Nile Basin-whose bone and flesh is made of the Nile. Now is time for Nader and people with the same stance with him to reexamine their position as to what they hold is nothing other than vicious and unconstructive. In this article I show how and why the writer-Nader Noureddine fails to see reason over Ethiopia`s claim on the Nile in general and the GERD in particular. As a response this piece is also an attempt to clear the confusion, blurredly perceived and misunderstood Nile claim of Ethiopia and the GERD by the Egyptian elite and their victim-the misinformed general public of Egypt.


Nader cited the fact that Ethiopia`s surface water is estimated to be 122 billion cubic meters. No wrong is said here. Despite such a fact, it is only one river-Awash which remains in the country. Almost all except Awash are transboundary watercourses. Numbers tell us that it is only 3 percent of the mentioned 122 billion cubic meters (only 3.67 billion cubic meters) which remains in the country. The rest flows to neighboring countries to Somalia, Kenya, Sudan, South Sudan and Egypt through Genale-Dawa-Wabishebele, Gibe-Omo and the Blue Nile (including Abbay, Baro-Akobo and Tekeze rivers) respectively. The Nile Basin alone covers more than 70 percent of Ethiopia`s surface water resource which is not yet touched. I hope Dr. Nader now get the real information regarding the 14 rivers he wrote about. Dr. Nader and others most of the time run to talk about the erratic rainfall in Ethiopia which is neither sustainable nor sufficient to meet the demand of the fast growing population unless dammed or harvested through the rivers which would otherwise left the country during the short lived rainy season as flood. Global warming and related climatic problems are adding problems to this. But let me ask Dr. Nader and his likes that why are Egyptian scholars afraid to talk about ground water which makes Egypt the most watery country on earth with countries such as Libya and Sudan? For readers information Egypt`s untouched ground water is estimated to be 150, 000 billion cubic meters with a maximum groundwater table up to maximum 1500 meters which in the contemporary technological advancement is easy to utilize in a huge amount.


Dr. Nader wrote about a very interesting issue regarding the Sinai and the Toshka projects which are costly, environmentally unfriendly and legally unacceptable projects from the international law perspective. No state can take a transboundary watercourse outside its natural course for any purpose. But Egypt did that to Sinai through the Al Salam Canal and to Toshka through the huge water pump from Lake Nasser named after ousted president Mubarak which feeds a spillway to the western desert of Egypt. Dr. Nader tried to deceive readers claiming that Sinai was part of the Nile centuries back. Let me ask Dr. Nader how many centuries before was Sinai part of the Nile? The silt deposit he talked about is a fabricated data to deceive the whole world and is a jam-packed politicization of science. Historically at least in the Holly Bible we had no such evidence which we would have if Sinai was part of the Nile at least before 4000 years during the Exodus of the Israelites that they would not be thirsty and God through St. Michael would not rock the rock to quench their thirst. Alas, the Dr. tried to add Toshka as if it was also part of the Nile-another white lie. The two projects-Sinai and Toshka were aimed at controlling every drop of the Nile and to impede upstream states from utilizing the Nile waters by creating facts on the ground and are criticized as the ‘Pharaohnic Monuments of Mubarak’ by both logical Egyptians and non-Egyptian professionals. The truth in general is that there is no any historical as well as scientific evidence to justify that both Sinai and Toshka were part of the Nile Basin system.


Nader also asked about the necessity of increasing the size of the dam and its capacity of storing 74 billion m3 of water in the reservoir that will be created by the GERD. This question was asked by the Group of the Nile of Cairo University where he is a member and answers were given by then. I need to say two things, though. First the 14 billion m3 what Nader talked about is what people like Nader in Cairo needed it to be not Ethiopia needs it. Secondly, the construction of this mega hydraulic infrastructure is also to increase its capacity of generating huge amount of hydroelectricity which would be limited to not more than 2400MW of electricity which is not enough taking Ethiopia`s development objectives and growing demand for energy. For readers` information Ethiopia`s demand for energy is increasing by 32% each year which is difficult to meet unless the country embarks on huge hydraulic infrastructures such as the GERD, Omo III,  and the foreseen Omo IV and V, Mabil, Kara Dobi, Beko Abo and Mendaia projects.


Another concern of Dr. Nader seems the problem of siltation that the GERD would face. Is Dr. Nader showing his circumspection for Ethiopia that it would lose the dam because of huge sedimentation and siltation? Building such expensive mega structure needs care and it must indeed be sustainable and durable. In order to maintain its health environmental conservation must be undertaken by all concerned stakeholders at all levels especially in the upper stream. Thit is one most important reason that the other four (Mabil, Kara Dobi, Beko Abo and Mendaia) dams on the Blue Nile are on the pipeline as they also precipitate the need for environmental conservation and taking serious measures of watershed management which will enhance the health of the environment, avoid erosion and sedimentation and increasing the quality and quantity of water not only for Ethiopia but also for Sudan and Egypt.


Nader seems to blame Ethiopia regarding studying the environmental impact of the dam on downstream countries. It should be clear for readers that Egypt had denied some information that would be added as an input during the study process that Ethiopia conducted. But what is denied did not preclude Ethiopia from going ahead in the process. Besides it is clear that the International Panel of Experts (IPoE) that comprises two experts each from Egypt, Sudan and Ethiopia and one each from UK, France, Germany and Republic South Africa was established due to Ethiopia`s request and Ethiopia has accepted what the Panel of Experts said and has been working for its implementation. Ethiopia was confident enough about the outcome of the report of the IPoE and that is what indeed come about.  Is not it Egypt which tried to undermine the report of the Panel of Experts by trying to bring a new unnecessary proposal in Khartoum on November? For Egypt it would be nice if lessons learned from Sudan and its position regarding the GERD.


Another concern of Dr. Nader Noureddine is what he and the group that he belongs to from Cairo University repeatedly asked: “What if the dam collapsed?” Let me ask: Why is the dam would collapse? For a huge dam like GERD to be collapsed there should be some fundamental problems and reasons both either manmade or natural. Let us consider the natural problems that would led for a dam to collapse. Endogenic forces such as earthquake and volcanic movements would be reasons. Nonetheless, when we look at Guba-where the dam is under construction in Benshangul Gumuz near Sudanese border, such forces are not threats as scientifically collected and analyzed data proves. Let us also consider manmade factors if any. For a dam to collapse due to manmade problems is when either there is a problem in the design and construction or due to other problems such as deliberate destruction. Let us consider the first and we can find that the International Panel of Experts has unambiguously declared that the dam is based on international standards. Secondly the deliberate destruction could be any kind of bombardment or sabotage from enemies which is unthinkable taking the consequences and as each and every Ethiopian are the watchdogs of this mega national pride. And do not forget the made in Ethiopia drones, and the flag carrier armed forces which are always on alert watching who is flying and moving over the skies of Guba.


Nader tried to defend that Egypt had never been a security threat to Ethiopia. Ethiopia has well registered the scars of the Nile politics which have been manifested in civil wars, inter-states wars in the Horn of Africa as proxy wars sponsored by Egypt and the bloodless wars being fought in the international financial institutions and donor agencies which have been denying loans to Ethiopia due to objections from the watchdogs of Egypt. There are four reasons why Egypt should apologize Ethiopia regarding the Nile. Firstly, for the unnecessary and destructive interventions in civil wars and proxy wars that it betrothed against Ethiopia; secondly for its relentless efforts of objecting Ethiopia`s access to finance from international financial institutions; thirdly for using the Nile lavishly and its construction of the unnecessary Aswan High Dam in an open dessert from where more than 10 billion cubic meters of the Nile waters evaporates; and fourthly for the infamous drama at the presidential palace in Cairo where the ousted president Morsi and opposition leaders ridiculed in a live televised discussion which exposes what the elite in Egypt thinks.

A Message to the People of Egypt

As reasoned out above Ethiopia`s water resource is more or less confined on the Ethiopian part of the Nile Basin which accounts more than 70 percent of its total surface water. At the same time it is this area which have been plagued by drought and famine and made headlines of portraying Ethiopia as a land of the ‘green famine.’ Hence utilizing the waters of the Nile to meet development needs in accordance with internationally accepted principles in a way that also protects the needs of its neighbors is its only solution. Ethiopia and Ethiopians believe that as a people of the Nile the bones and flesh of all peoples in the Nile Basin is made up of the mighty Nile. This shows us that we are one. That is why Ethiopia sings the song of peace and development which is based on mutual benefit. That is why Ethiopia has been singing the song of ‘One River, One Nile, One People’ (Nehar wahid, Al nil wahid, sheab wahid). Hence what is important is to develop trust and confidence which will enhance peace, togetherness, and brotherhood which is the only way out of any problem. In this regard, the role of the epistemic community as professionals in providing researched inputs to the general public and governments has effects. It is only when professionals engage honestly and being loyal to the truth that peace can be achieved. The Nile was there and will always be as a belt that binds all the riparian states and its people, what is important is cherishing its fruits mutually and for a common peace and development agenda for a brighter future.

የግብጽ ህዝባዊ መፈንቅለ-መንግስት እና የናይል ውሃ ጉዳይ፡ ከሞርሲ በኋላስ? (ክፍል አንድ)

ዘሪሁን አበበ ይግዛው


ታማሮድ ማለት በአረብኛ አማጺ ማለት ነው፡፡ እንደ አገባቡ የሚለያይ ቢሆንም ዋና መለያው ግን እምቢ ባይነት ወይም አልገዛም ባይነት ነው፡፡ ይህን ቃል በተደጋጋሚ የሰማነው ከሰሜን አፍሪካዊቷ ሀገር ግብጽ ጋር ተያይዞ ነው፡፡ እንደ አውሮፓውያኑ አቆጣጠር በየካቲት 25 ቀን 2011 የግብጹ ሆስኒ ሙባርክን ከመንበረ ስልጣናቸው ወደ ወህኒ ያዛወረው የታህሪር (የነጻነት) አደባባይ ትዕይንት ለግብጽ ታላቅ የዲሞክራ ብስራት እንደሆነ ብዙ ተነግሮለት ነበር፡፡ ይህ ብስራትም ጽንፈኛ ኢስላማዊ ነው ከሚባለው የሙስሊም ወንድማማቾች የተገኙትን ሞሐመድ ሞርሲን ወደ ስልጣን አመጣ፡፡ እጅግ ጠባብ በሆነ የድምጽ ቆጠራ ልዩነት የሆስኒ ሙባረክ መንግስት ባለስልጣን የነበሩትን አህመድ ሻፊቅን አሸንፈው ወደ ስልጣን የወጡት ሞርሲ ለሁሉም ህዝባቸው መሪ እና አስተዳዳሪ እንደሚሆኑ ቃል ገቡ፡፡ ይህም ታላቅ ብስራት ሆነ፡፡ ነገር ግን ይህ ብስራት ወደ ስብራትነት ሲቀየር ብዙም አልቆየም፡፡ ሞርሲ በግብጽ ታሪክ አይነኬ ነው፣ ነጻ ነው የሚባለውን የፍትህ አካል ነቀነቁ፡፡ ፕሬዝዳታዊ አዋጅ ብለው ራሳቸውን ከህግ በላይ ሹመው ቁጭ አሉ፡፡ አያያዛቸውም አዲስ ፈርኦን እሰኪመስል ድረስ፡፡ ለምን ይህን እንዳደረጉ ሲተቹም ህዝባቸውን በየካተት 25 ቀን ያገኘነውን አብዮት ለመጠበቅ እ ዳር ለማድረስ ነው አሉ፡፡ ቀጠሉ የፓርላማ ምርጫ ተካሄደ የእሳቸው ፓርቲ የፍትህ እና ሰላም ፓርቲ እንዲሁም መሰላቸው የሆነው እና ራሱን የእውነትፓርቲ-አል ኑር ብሎ የሚጠራ ቡድን የህግ ማውጫ ምክርቤቱን ብዙውን መቀመጫ ያዙ፡፡ ከዛም በግብጽ በሽምጥ ለኢስላማዊ መንግስት ማቋቋም መሰረት የሚሆን ህገ-መንግስት ማሯሯጥ ጀመሩ፡፡ የሀገሪቱ ሊበራል እና ለዘብተኛ ፓርቲዎች እንዲሁም የሀገሪቱ የክርስቲያኖች ተወካዮች ራሳቸውን ከህገ-መንግስት ማርቀቅ ሂደት አገለሉ፡፡ ሞርሲም በውድቀት ቁልቁለት የሚምዘገዘገውን ኢኮኖሚ ከማዳን ይልቅ በዚህ ስራ ተጠመዱ፡፡ ከዛም ታማሮድ ብሎ ራሱን የሰየመው ቡድን ፕሬዝዳንት ሞርሲ የስልጣናቸወን አንደኛ ዓመት በሚያከብሩበት በሰኔ 30 ቀን 2013 እንገናኝ ሲል ዛተ፡፡ የተቃዋሚ ፕርቲዎችንም ድጋፍ አገኘ፡፡ ሰልፍም ጠራ፡፡ ሞርሲንም ከስልጣን ይልቀቁ አለ፡፡ እሳቸውም እምቢ አሉ፡፡ የህዝቡን ልብ ለማማለል እና እንዲሁም የህዝባቸውን ቀልብ በአንድ ዋርካ ለመሰብሰብ በሚል እሳቤ ስለ አባይ ውሃ ዲሰኩር አበዙ፡፡ የጦርነትም ዳንኪራ መቱም አስመቱም፡፡ ዓለም ጉድ እያለ በቴሌቪዥን ተለፈፈ፡፡ ቀጥሎም ሞሐመድ ሞርሲ በናይል ውሃ ጉዳይ “ስለ አንድ ውሃ ጠብታ መቅረት ደማችን ለውጥ ይሆናል” አሉ፡፡ አስባሉም፡፡ ነገር ግን የቀድሞው ፕሬዝዳንት እንዳሰቡት አልሆነም፡፡ እንዲያውም ከወትሮው በተለየ ግብጻውያን በአባይ ጉዳይ ለየት ያለ አሳባቸውን ማስነበብ ጀመሩ፡፡ የሰለፉ ቀንም ደረሰ፡፡ ታማሮድ መራሹ ህዝብም የነጻነት አደባባይ ላይ ነጻነቴን ሲል ወጣባቸው፡፡ እሳቸው ግን አሻፈረኝ አሉ፡፡ በመሐልም በራሳቸው በሞርሲ ወደ መከላከያ ሚኒስትርነት ያደጉት ጄኔራል አብድል ፋታህ አል ሲሲም ለ “አለቃቸው” እንዲለቁ የጊዜ ገደብ ሰጧቸው፡፡ ሞርሲም “በመቃብሬ ላይ” አሉ፡፡ የሆኖ ሆኖ ሞርሲ ስልጣናቸውን በኃይል ለቀቁ፡፡ አዲስ የሽግግር መንግስትመ ተቋቋመ፡፡ ጥያቄው እንዲህ ዓይነት ሁኔታ ባለበት ሁኔታ የሞሐመድ ሞርሲ ስልጣን መልቀቅ፣ የአዲስ መንግስት መመስረትስ ለአባይ ውሃ ፖለቲካ ምን ፋይዳ አለው… የሚል ይሆናል፡፡ ከዛ በፊት ግን ጥቂት ስለ መሐመድ ሞርሲ መንግስት እና ስለ ናይል አቋሙ እናወሳለን፡፡

የሞሐመድ ሞርሲ መንግስት እና የናይል ውሃ ፖለቲካ

የቀድሞ ተዋጊ ጄቶች አብራሪ፣ የዮም ኪፑር ጦርነት ዝነኛ፣ በኋላም ለ30 ዓመታት ግብጽን በፈርኦንነት የመሩት ሆስኒ ሙባርክ በናይል ወነዝ ዙሪያ ሀገራቸውን በድለው ነበር ያፉት ከተፋሰሱ ሀገራት ግንኑነት ጋር በተያያዘ፡፡ ምንም እንኳን የግብጽ የህይወት ውሃ ምንጪ አፍሪካ ብትሆንም ሆስኒ ሙባርክ ግን በመካከለኛው ምስራቅ ፖለቲካ ተወጥረው፣ ከምዕራባውያን ጋር ሲሻረኩ ወደ አፍሪካ አቅንተው አያውቁም ነበር፡፡ በተለይ በ1995በአዲስ አበባ በሱዳን ተቀነባበረ በተባለ የግድያ ሙከራ ከተደረገባቸው ወዲህ በአንዱምየአፍሪካ አንድነት ድርጅትም ይሁን የአፍሪካ ህብረት ስብሰባ ተሳትፈው አያውቁም ነበር፡፡ ይህ በእንዲህ እንዳለ ወደ ፕሬዝዳነትነት መንበር ካስጠጓቸው የቀድሞው ሟች ፕሬዝዳንት ሞሀመድ አንዋር አል ሳዳት የወረሱትን ማቀጠልን ከጀሉ ከአባይ አንጻር፡፡ ይህም ፉከራ እና ቀረርቶ እንዲሁም ከእኔ በላይ ላሳር ባይነት ሆነ፡፡ በመወያየት እ በመደራደር ደህና የሚባሉትን ለረጅም ጊዜ በውሃ ሀብት ልማት ሚኒሰትርነት የቆዩትን ደ/ር ሞሐመድ አቡ ዛይድ አንስተው  እጅግ ትምክህተኝነት እና ማንአለብኝነት የሚስተዋልባቸውን ደ/ር ሞሐመድ ነስር አልዲን ዓላምን ወደ ሚኒሰትር መስሪያ ቤቱ ቁንጮነት አመጡ፡፡ እናም በሳቸው ዘመን ከ10 ዓመታት በላይ በድርድር ያለፈው የቆየው የናይል ትብብር ስምምነት ማዕቀፍ (ናትስማ) የመቋጨት መንገድን ሰነቀ፡፡ ከሆስኒ ሙባርክ ከስልጣን መውረድ ቀደም ብሎም በግንቦት 2010 አምስት ሀገራት ናትስማን በኢንቴቤ-ዩጋንዳ ተፈራረሙ፡፡ የፊርማውንም ስርዓት ለተፋሰሱ ሀገራት ለ1 ዓመት ክፍት አደረጉ፡፡ በየካቲት 2011ም ሙባርክ በታህሪር ዓመጽ ስልጣነቸውን ለቀቁ፡፡ ቡሩንዲም ናትስማን በየካቲት 2011 ፈረመች፡፡ ይህ በመሆኑም የናትስማ አንቀጽ 42 እንዳስቀመጠው ፈራሚዎቹ ስድስት ሀገራት ስለሞሉ ህግ ለማድረግ ወደ ማጽደቅ ስራ መግባት ግድ ነበር፡፡ በመሐልም የግብጽ የህዝባዊ ዲፕሎማሲ ልዑክ ወደ ኢትዮጵያ እና ዩጋንዳ በማቅናት በግብጽ በተከሰተው የመንግስት ለውጥ እና አለመረጋጋት ጋር በተያያዘ የፈራሚ ሀገራቱ  የማጽደቅ ያዘገዩ ዘንድ ጠየቁ፡፡ አዲስ ህዝባዊ መሰረት ያለው መንግስት ሲቋቋምም ግብጽ አቋሟ እንደሚቀየር እንደበፊቱ (እንደ ሙባርክ መንግስት እንደማይሆን) ገለጹ፡፡ እንዳሉትም ሆነ፡፡ በመሐል የነበረው እና በኤሳም ሻራፍ የሚራው የሽግግር መንግስትም የሙባርክ ዘመን አካሂያድ እንደማይደገም ገለጹ፡፡ አዲስ መንግስትም ሞሐመድ ሞርሲን በሰኔ 30 ቀን 2012 ወደ ስልጣን አመጣ፡፡ ከዛስ…. ?

ምንም አንኳን አዲስ መንግስት ይቋቋም እንጅ የግብጽ መሰረታዊ የናይል ፖሊሲ ሳይቀየር እንደነበረ ቀጠለ፡፡ ምንም እንኳን የላይኛው ተፋሰስ ሀገራት የግብጽን ወቅታዊ ሁኔታ በማተዋል የህዝባዊ ዲፕሎማ ቡድኑ ያቀረበውን ጥያቔ ቢቀበሉም የሞሀመድ ሞርሲ መንግስት ምላሽ ግን እጅጉን አሳዛኝ እና አበሳጭ ነበር ለላይኛው ተፋሰስ ሀገራት፡፡ በዋናነት ሁለት ጉዳዮች ነበሩ የአባይ ተፋሰስ የፖለቲካ ሞቅታ መነሾዎች፡፡ አንደኛው የናትስማ ጉዳይ ሲሆን ሁለተኛው ደግሞ የታላቁ የኢትዮያ ህዳሴ ግድብ ጉዳይ ናቸው፡፡ የሞርሲ መንግስት ፖሊሲ ከእነዚህ ጉዳዮች አንጻር ምን ይመስል ነበር ብለን ስንጠይቅ እንደሚከተለው ሆኖ እናገኛለን፡፡

የሞርሲ መንግስትና የናይል ትብብር ስምምነት ማዕቀፍ (ናትስማ) 

የግብጽ የናይል ፖለሲ የሚያጠነጥነው ማንንም በማያስገባ ያረጀ አጥር ውስጥ በሚሽከረከር እና ለራስም በማይበጅ አኳኋን የተቀመረ ነው፡፡ ለግብጽ የ1959 የሁለትዮሽ (ግብጽ እና ሱዳን) ስምምነት አይነኬ እና አይደፈሬ ነው፡፡ ስለሆነም ማንኛውም የአባይ ስምምነት ከወጣ ሲወጣ ይህን ስምምነት የተቀበለ እና ያጸደቀ መሆን አለበት ለግብጽ፡፡ ይህ ስምምነት በዋናነት ዓመታዊውን የናይልን ውሃ ፍሰት (84.1 ቢሊዮን ኪዩቢክ ሜትር)ሙሉ በሙሉ ለግብጽ፣ ለሱዳን እና ለትነት ከማከፋፈሉ በተጨማሪ በዓለምአቀፍ የውሃ ህግ ምንም ዓይነት ተቀባይነት የሌላቸው እና ያረጁ የውሃ መሰረተ-አምነቶችን (ታሪካዊ መብት ወይም የቀደመ ተጠቃሚ የቀደመ ባለመብት) ብሎ በመደንገግ ግብጽን የናይል ተፋሰስ ፈላጭ ቆራጭ አድርጎ ሰይሟል፡፡ ነገር ግን እንኳን ያልፈረሙት እና የማያውቁት ኢትዮጵያና ሊሎች የራስጌ ሀገራት ፈራሚዋ ሱዳን እንኳን ኩርፊያዋ እጅግ የበዛ ነው፡፡ የሆነ ሆኖ ይህ ስምምነትም ሆነ ለዚህ ስምምነት መንደርደሪያ የሆነው የ1929 የቅኝ ግዛት ስምምነት በራስጌ ሀገራት ተቀባይነት የሌላቸው ሲሆን ሀገራቱ በናትስማ በኩል ዓለምአቀፋዊ ቅቡልነት ያላቸውን የፍትሐዊ እና ምክኒያታዊ አጠቃቀም መርህን እንዲሁም በዚሁ ስር በሌለች ተፋሰስ ሀገራት ላይ የጎላ ጉዳት ያለማድረስ መርሖወችን በመደንገግ ውድቅ አድርገውታል፡፡ ይሁን እንጅ ግብጽ ይህን ስምምነት በመፈረም በናይል ላይ እኩል ተጠቃሚነትን ከማፈን ይልቅ ይህን ስምምነት ከግቡ እንዳይደረስ ለማድረግ ሌት ተቀን መስራቱን ተያያዘችው፡፡ በሙባርክ መነግስትም ጊዜ ሆነ በሞርሲ መንግስት የሆነው ይህ ነው፡፡ የናትስማ ፈራሚ ሀገራትን ለመከፋፈል በመሞከር ስምምነቱ እንዳይጸድቅ ለማድረግ ነበር የተሞከረው፡፡ በግብጽ ፖሊሲ አውጪዎች በኩል ትኩረት የተሰጠውም የተፋሰስ-ዓቀፍ ትብብር ጉዞ ሳይሆን የሁለትዮሽ ትብብር ነበር፡፡ ይህም ግብጽ አንዱን ሀገር ካንዱ ለመነጠል ያደረገችው እንቅስቃሴ አካል ነው፡፡ ለዝርዝሩ ይህችን ይጫኑ፡፡ ይሁን እንጅ ኢትዮጵያ ናትስማን ህግ አድርጋ ያጸደቀች ሲሆን ዩጋንዳም ሂደቱን ከጀመረች ሰነባብታለች፡፡ ይህም የግብጽ ከፋፍለህ ግዛ አካሄድ ያለመሳካቱን ብቸኛው መፍትሔ ስምምነቱን ተቀብሎ የናይል ተፋሰስ ኮሚሽንን ማቋቋም እንደሆነ ይነግረናል፡፡ ይሁን እንጅ የሞርሲ መንግስት በቆየባቸው 12 ወራት ናትስማን ዘወር ብሎለማየት አለመሞከሩ እና የሙባራክን ውርስ ይዞ መቀጠሉ ያለንም እኛው የወረድንም እኛው የሚያብስል ነው፡፡

የሞርሲ መንግስትና የታላቁ የኢትዮጵያ የህዳሴ ግድብ፡ ከጉደኛው የቴሌቪዥን ስርጭት እስከ ደማችን አማራጭ ነው

ኢትዮጵያ የህዳሴው ግድብ መገደብ ከጀመረች እነሆ ሁለት ዓመት ተቆጠረ፡፡ ግብጽ ይህ ግድ ባይዋጥላትም እውነታ ነውና እውነታውን መቀበል ግን የግድ እንደሆነ የተረዳች ይመስላል፡፡ ኢትዮጵያ ግድቡን የምትገነባው መብቷ በመሆኑና የሕዝቧንም ፍላጎት ለማሟላት እንደሆነ ብትገልጽም ለግብጽ አልተዋጠላትም፡፡ ኢትዮጵያ ግብጽ እና ሱዳን በዚህ ግዙፍ ፕሮጀክት እምነት እንዲኖራቸው፣ ጥቅሙም ለጋራ ለተፋሰሱ ሀገራት ጭምር እንጅ ለኢትዮጰያ ብቻ የተወሰነ እንዳይደለ ለማስረዳ በራሷ ተነሳሽነት እና ውሳኔ ከሶስቱ ሀገራ የጠወጣጡ ስድስት እንዲሁም አራት ዓለምአቀፍ ባለሙያዎችን የያዘ የባለሙያዎች ቡድን እንዲቋቋም በማድረግ የግድቡ ጥቅም እንዲታይ ያልታየ ጉዳትም ካለ እንዲጠና አደረገች፡፡  የባለሙያዎች ቡድኑም የደረሰበትን የመጨረሻ ሪፖርት እና የጥናት ውጤት ለሶስቱ ሀገራት መንግስታት በሰኔ 1 ቀን 2013 አስረከቡ፡፡ ከዚህ 3 ቀናት ቀደም  ብሎ በግንቦት 28 ቀን 2013 ኢትዮጵያ የግድቡን ዋና አካል ግንባታ ለማከናወን ያስችል ዘንድ የአባይን ውሃ በ500 ሜትር አቅጣጫ ማቀየሯን ይፋ አደረገች፡፡ በዚህ መሐል ከወደ ግብጽ የተሰማው መልስ ግን በጣም የተሟሟቀ ነበር፡፡ አንደኛ የወንዙ አቅጣጫ መቀየር ወደ ሌላ ቦታ መጠለፍ ሆኖ በዜና ማሰራጫወች በመነዛቱ ለግብጻውያን ትልቅ ዱብእዳ ነበር፡፡ ይህም የፖለቲካ ፓርቲ መረዊችንም ጭምር ክፉ እና ደግ እንዲናገሩ አደረገ፡፡ ሁለተኛ የባለሙያዎች ቡድኑ ላቀረበው ሪፖርት ከግብጽ መንግስት (ከመሐመድ ሞርሲ) የወጣው መልስ የችኮላ እና በቀደመ አዕምሮ እና ፖሊሲ የታጠረ ነበር፡፡ ይህም ግድቡ የግብጽን የውሃ ደህንነት ይጎዳል ስለሆነም አደጋ ላይ ነን የሚል ዓይነት መልስ ተበተነ፡፡ በዚህም ምክንያት ጩኸቱ በርከትከት ሲል ፕሬዝዳንት ሞርሲ ጥሩ ከውስጥ ፖለቲካ ማስቀየሻ አጋጣሚ ያገኙ ስለመሰላቸው ሁሉንም የፖለቲካ ፓርቲዎች ኑ ስለ ሀገራችን ብሔራዊ ጥቅም እናውራ ብለዉ ጋበዙ፡፡ ዋና ዋናዎች ተቃዋሚ ፓርቲ መሪዎች (ሞሐመድ አልባራዳይ፣ አመር ሙሳ እና ሐመዲን ሳባሂ) ባይገኙም የሳላፊስቶቹ አል ኑርን ጨምሮ ሌሎች ተገኙ፡፡ በዚህ ብሔራዊ ውይይት በተባለው እና በፕሬዝዳንቱ ቢሮ በተሰናዳው ትዕይንት ግብጽን ከውስጥም ከውጭም ያስነወረ ድርጊት ተፈጸመ፡፡ የፖለቲካ ፓርቲዎች መሪዎች ያደረጉት ንግግር በቀጥታ ቴሌቪዥን ሲተላለፍ መሪዎቹ ኢትዮጵያን ከታላቁ ህዳ ግንባታ ለማስቆም ከተራ ስፖርተኞቻችንን እና አርቲስቶቻችንን እስከ የእንዲህ ዓይነት የጦር መሳሪያ አለን የውሸት ወሬ እንዲሁም ጸረ-የኢትዮጵያ መንግስት ኃይሎችን እንጠቀም የሚሉ ንግግሮችን ዓለም ሰማም አየም፡፡ ይህ ሁሉ ሲሆን ስለ ሀገራቸው የናይል ተፋሰስ ሀገራትን ይቅርታ የጠየቁት በቦታው ያልነበሩት የተቃዋሚ መሪው ሞሀመድ አልበራዳይ ብቻ ነበሩ፡፡ ይህን ተከትሎ ከቀናት በኋላ በዋናነት የግብጽ ኢስላማዊ ፖለቲካ ፓርቲዎች ተሰባስበው ባዘጋጁት የፕሬዝዳንቱ የናይል ንግግር ላይ የቀድሞው ፕሬዝዳንት ሞሐመድ ሞርሲ ስለ ደም እንዳወሩ ንግግሩን ጨረሱት፡፡ ናይልን በተመለከተ ሁሉም አማራጮች በጠረጴዛ ላይ ናቸው በማለት በተዘዋዋሪ የጦርነት ታምቡርን አጩኸው ነበር ሞርሲ፡፡ በማስከተልም  አንዲት ጠብታ ውሃ ብትቀንስ ደማችን አማራጭ ነው ያሉት ሞርሲ በርግጥም በውስጥ የተቀሰቀሰባቸውን የፖለቲካ ተቃውሞ ለማምለጥ የተጠቀሙበት እንደነበር ግብጽ በዚህ ሰዓት መዋሀድ እና አንድ መሆን አለባት ሲሉ በንግግራቸው መማጸናቸው ያሳጣባቸዋል፡፡ 

የሆኖ ሆኖ ደም ደም ለሸተተው የፕሬዝዳንቱ ንግግርም ሆነ ለፖለቲካ ፓርቲዎቹ ለብጥብጥ የሚጋብዝ ንግግር በኢትዮጵያ የተወሰደው የትዕግስት እርምጃ እና ሉዓላዊነትን ያስጠበቀ እና ጥንቃቄ የተሞላበት መልስ የሚደነቅ  ነበር፡፡ ከሞርሲ መንግስት የምንረዳው ዋና ነገር ቢኖር ከናይል ውሃ አንጻር ምንም ዓይነት የጸባይም ሆነ የባህሪ ለውጥ ያመጣ መንግስት አለመሆኑን ነው፡፡ የጦርነት ዛቻዎቹም ሆነ ቀረርቶዎቹ ከሞሀመድ አንዋር አል ሳዳት ጀምሮ በሞሐመድ ሆስኒ ኤል-ሰይድ ሙባርክ በኩል ለሞሐመድ ሞሐመድ ሞርሲ ኢሳ አያት የደረሰ ነው፡፡ ሳዳት በ1979 ግብጽን ወደ ጦርነት የሚወስዳት ብቸኛ ነገር ቢኖር ውሃ ነው ብለው ለፈፉ፡፡ ተከታያቸው ሆስኒ ሙባርክም በበ1990ዎቹ አጋማሽ ሱዳንን በናይል ውሃ ጉደይ አስጠነቀቁ በቦምብ እናወድማችኋለን በሚል እሳቤ፡፡  በሙባርክ ዘመን የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር የነበሩት አመር ሙሳም ሱዳንን በእስትም በውሃም አትጫወች ሲሉ አስጠነቀቁ፡፡ ኢትዮጵያንም በተመለከተም እኒሁ ሰው ለኢትዮጵያ በጎ ምኞት አለን መብታችንን እስካልነካች ድረስ ብለው በወቅቱ ለሚታተመው እፍይታ መጽሄት በገደምዳሜ ማስጠንቀቂያቸውን አስተላለፉ፡፡ እነዚህ ምስሎች በጥቅሉ የሚነግሩን የጦርነት ታምቡሮቹ የቆዩ እና የነበሩ እንዲሁም ሞርሲም የወረሷቸው መሆናቸውን ነው፡፡ ይንም ውርስ ሞርሲ የውስጥ ፖለቲካቸውን ለማደፈን በአርበኝነት ስሜት ደማችን ጠብ ይላል ሲሉ ተደመጡ፡፡

 ይሁን እና ሞርሲም ያሰቡት ሳይሳካ የታህሪር ቀጠሮ ደረሰ ሰኔ 30 ቀን 2013፡፡ በሀገሪቱ ጦር ሰራዊት የተሰጣቸውን ከሌሎች ፓርቲዎች ጋር ተነጋግረህ የሀገሪቱን ቀውስ ፍታ የሚል የ48 ሰዓት የጊዜ ገደብ በማሳለፋቸው ሞርሲም በታህሪር ጩኸት በታንክ ግፊት ቤተ መንግሰቱን ለቀቁ፡፡ የሀገሪቱ ሰራዊት የበላይ የሆኑት ጄኔራል አል ሲሲ አዲስ ሀገሪቱን ያረጋጋል እንዲሁም ለመጪዋ ግብጽ መንገድ ይጠርጋል ያሉትን እና በሼኩም በፓትርያረኩም የተባረከ ቀያሽ-እቅድ/ትልመ-ግብ/road-map አዘጋጁ፡፡ በመሆኑም በጽንፈኞቹ በሩጫ የተሰናዳው ህገ-መንግስትም በአጭር ተቀጨ፡፡ አዲስ የሽግግር መንግስትም ተቋቋመ፡፡  ጄኔራል አል ሲሲ የሀገሪቱ የፍትህ አካል የበላይ ዳኛ የሀገሪቱ የሽግግር ፕሬዝዳንት ሆነው መሾማቸውን አወጁ፡፡ ህግ-አውጭው ምክርቤት/ሹራ ጉባኤም በአዲሱ ፕሬዝዳንት ተበተነ፡፡ አዲስ ጠቅላይ ሚኒሰትር ሀዜም ኤል ባብላዊም በሽግግሩ ፕሬዝዳንት ተሾሙ፡፡ እሳቸውም የሽግግር መንግሰቱን ከባለሙያወች አውጣጥተው ካቢኒያቸውን በመሰረት ላይ ይገኛሉ፡፡ የሞርሲ መንግስት በዋናነት መወገድ እንዲሁም ይህ የሽግግር መንግስት መመስረት ከናይል ተፋሰስ አንጻር ምን አንድምታ ሊኖረው ይችላል የሚሉትን ሀሳቦች በሚቀጥለው እትም እንጎበኛለን፡፡ 


Establishment of the International Ethiopian Professionals Support for Abay (The Blue Nile)


Press release

On June 22nd 2013 Ethiopian scholars and experts working in different disciplines across different continents have established an international Association called International Ethiopian Professionals Support for Abay (IEPSA).

IEPSA’s main objective is to mobilize Ethiopian professionals across the world to provide support in their professional capacity for the successful completion of the Grand Ethiopian Renaissance Dam (GERD); it also aims to ensure the continuous utilization of Abay (the Blue Nile River) by Ethiopia based on fair, equitable and other internationally recognised principles and standards. The major factors for the establishment of IEPSA are fivefold: The first concerns the absence of a non-governmental and an independent body to deliver research-based information to the international community about the on-going construction of the GERD and its implications for all concerned. As a second factor, the majority of the Egyptian people only know what they are told by their politicians and have no information about the significance of the GERD for both upstream and downstream countries. This is because Egyptian politicians, although not necessarily all, do not appreciate and accept the rights of other riparian states and peoples on the use of the tributaries of the Nile; as a result of this, their attitude towards upstream water development projects is very biased and hostile.  As a third point, there are also questions in the minds of Ethiopians about the size, location and other aspects of the GERD which need to be dealt with in a transparent and accountable manner. Fourthly, there is no formal arrangement or a framework through which experts and professionals of all riparian countries could come together to play a constructive role regarding the GERD and other crucial issues pertaining to the use and utilisation of Nile River waters and resources. Finally but most importantly, there has not been any platform or mechanism through which all Ethiopian professionals across different countries could be brought together to professionally contribute to the efforts of Ethiopia on water and related projects.

With the aim of addressing and mitigating the aforementioned gaps and problems and with a clear focus on the ongoing project on Abay (the Blue Nile), IEPSA aspires to achieve the following specific objectives:

  • Conducting scientific, reasoned and research-based assessment in aspects of the GERD and sharing the results thereof with concerned entities and experts at home.
  • ·         Providing professional support to the National Committee for the Construction of the GERD and cooperating with those working on the Dam itself.
  • ·         Maintaining and protecting Ethiopia`s national interest on the international stage through disseminating realistic information, establishing a data-base and through other appropriate methods about the Blue Nile River in general and the GERD in particular.
  • Supporting the Dam’s National Committee to mitigate and address the critical questions raised by some international environmental organizations on the GERD, in an informed, scientific and civilised ways.

IEPSA consists of professionals from different disciplines who are working for universities, research institutes, multinational companies and foreign government bodies as recognised experts in their respective fields. The participants of IEPSA include engineers of various types, economists, environmental and conservation scientists, experts and researchers of water resources, trans-boundary water management, international law, international relations, information technology and hydro-politics. Doctoral students and university graduates from America, Europe and Canada are also vital participants of IEPSA. We have no a slightest doubt that the field of expertise and geographical coverage of participants in IEPSA will be much broader than today.

It is with great privilege we invite all Ethiopian professionals and scholars to join the ‘International Ethiopian Professional Support for Abay’ .Your contribution and participation in this timely issue would be greatly appreciated. You can reach us by email:

ዓለምአቀፍ የኢትዮጵያ ባለሙያዎች  ድጋፍ ለአባይ (ኢፕሳ)

International Ethiopian Professional Support for Abay (IEPSA)